२२ हवाई वाहतूक नियंत्रण केंद्रांतील संपर्क यंत्रणा विस्कळीत; पाच तासांच्या ग्राउंड स्टॉपमुळे हजारो उड्डाणांना फटका, ३,५०० हून अधिक विमाने सुरक्षित उतरवली.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। अमेरिकेच्या आकाशात शुक्रवारी (१३ नोव्हेंबर) अचानक विमानांची कोंडी निर्माण झाली आणि जगातील सर्वाधिक व्यस्त हवाई वाहतूक व्यवस्थेची तांत्रिक मर्यादा उघडी पडली. हवाई वाहतूक नियंत्रण यंत्रणेतील संपर्क आणि रडार प्रणालीमध्ये बिघाड झाल्याने फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशनने (FAA) देशभरातील विमानांच्या उड्डाणांवर ग्राउंड स्टॉप लागू केला. म्हणजेच विमानांना जमिनीवरच थांबण्याचे आदेश देण्यात आले. वाहतूक सचिव शॉन डफी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शुक्रवारी दुपारी ३ वाजून ३६ मिनिटांनी २२ प्रादेशिक हवाई वाहतूक नियंत्रण केंद्रे आणि ट्रॅकॉन (TRACON) यंत्रणांमध्ये तांत्रिक अस्थिरता आढळली. रडारवरील माहिती आणि विमानांशी होणाऱ्या संपर्कात विसंगती निर्माण झाल्याने प्रवाशांच्या सुरक्षेला प्राधान्य देत उड्डाणे रोखण्यात आली. ही केवळ तांत्रिक अडचण नव्हती, तर आधुनिक विमान वाहतुकीसाठी जुन्या यंत्रणेवर अवलंबून राहण्याचा गंभीर इशारा होता.
या घटनेच्या वेळी ३,५०० हून अधिक विमाने हवेत होती. मात्र वैमानिक आणि हवाई वाहतूक नियंत्रकांनी निर्धारित सुरक्षा प्रक्रियेचे पालन केल्याने ही विमाने सुरक्षितपणे उतरवण्यात आली. सुमारे पाच तासांनंतर शुक्रवारी रात्री ८ वाजून १५ मिनिटांनी (अमेरिकेच्या पूर्वेकडील वेळेनुसार) देशव्यापी ग्राउंड स्टॉप उठवण्यात आला. त्यानंतर विमानसेवा टप्प्याटप्प्याने सुरू झाली. या व्यत्ययामुळे हजारो उड्डाणे विलंबित किंवा रद्द झाली, तर लाखो प्रवाशांच्या प्रवासाचे नियोजन कोलमडले. एपी वृत्तसंस्थेच्या वृत्तानुसार, १.५ दशलक्षांहून अधिक प्रवाशांवर या संकटाचा परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली. शॉन डफी यांनी उड्डाणे सुरू झाली म्हणजे सेवा तात्काळ सुरळीत होईल असे नाही, असा स्पष्ट इशारा देत प्रवाशांना संबंधित विमान कंपन्यांकडून माहिती घेण्याचे आवाहन केले.
या बिघाडाचे कारण स्पष्ट करताना शॉन डफी यांनी जुन्या हवाई वाहतूक नियंत्रण यंत्रणेतील राउटर आणि स्विचेसवर डेटाचा अतिरिक्त भार पडल्याने माहितीच्या प्रवाहात विसंगती निर्माण झाल्याचे सांगितले. नवीन तंत्रज्ञान आणि जुन्या यंत्रणेतील समन्वयाचा प्रश्नही तपासला जात आहे. अमेरिकेचे होमलँड सिक्युरिटी सचिव मार्कवेन मुलिन यांनी सायबर हल्ल्याचा कोणताही ठोस पुरावा नसल्याचे सांगितले; मात्र तपास पूर्ण होण्यापूर्वी कोणतीही शक्यता पूर्णपणे नाकारता येणार नाही, असे स्पष्ट केले. FAA ची नवीन कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित यंत्रणा या बिघाडाला कारणीभूत नव्हती, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले. विशेष म्हणजे, २०२३ मधील NOTAM प्रणालीच्या बिघाडानंतर प्रथमच एवढ्या व्यापक प्रमाणावर देशव्यापी ग्राउंड स्टॉप लागू करावा लागला. अमेरिकेची विमान वाहतूक व्यवस्था अत्याधुनिक असल्याचा डंका वाजवला जात असताना जुन्या तंत्रज्ञानाच्या मर्यादांनी तिची नाजूक बाजू जगासमोर आणली. विमानांची सुरक्षितता राखण्यासाठी उड्डाणे थांबवणे योग्य असले, तरी अशा संकटाची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी यंत्रणेचे आधुनिकीकरण आणि सक्षम पर्यायी व्यवस्था उभारणे आता अपरिहार्य आहे.