डॉलरच्या सिंहासनाला हादरा; छोट्या देशांच्या खरेदीने महासत्तांची झोप उडाली
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ७ जून २०२६ ।। जगाच्या अर्थकारणाचा रंगमंच सध्या फारच मनोरंजक झाला आहे. एकेकाळी डॉलरच्या नावाने जग थरथरत होते, पण आता परिस्थिती अशी आहे की अनेक देशांनी डॉलरच्या देवळात अगरबत्ती लावणे कमी करून सोन्याच्या तिजोरीपुढे नमस्कार घालायला सुरुवात केली आहे. महागाई, युद्ध, निर्बंध आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या वादळात प्रत्येक देशाला आपल्या खजिन्याची चिंता लागली आहे. त्यामुळे केंद्रीय बँकांच्या तिजोऱ्यांमध्ये पुन्हा एकदा सोन्याची लगबग सुरू झाली आहे. आश्चर्य म्हणजे हा खेळ एखाद्या महासत्तेने नव्हे तर पोलंडसारख्या तुलनेने छोट्या देशाने रंगवला आहे. जगातील मोठे अर्थतज्ज्ञ आकडे मोजत बसले असताना पोलंडने तब्बल १४ टन सोने एका महिन्यात खरेदी करून सर्वांचेच लक्ष वेधून घेतले. हा व्यवहार केवळ खरेदी नसून जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलेला एक स्पष्ट संदेश मानला जात आहे.
पोलंडच्या या धडाकेबाज खरेदीनंतर चीननेही आपली चाल वेगवान केली आहे. चीनने एप्रिल महिन्यात ८ टन सोने तिजोरीत जमा केले आणि गेल्या अनेक महिन्यांपासून सुरू असलेल्या खरेदी मोहिमेला आणखी गती दिली. जगाला उत्पादन, व्यापार आणि तंत्रज्ञानात आव्हान देणारा चीन आता आर्थिक सुरक्षेच्या बाबतीतही सोन्याकडे झुकताना दिसत आहे. कारण डॉलर मजबूत असला तरी राजकीय संघर्ष, निर्बंध आणि जागतिक तणाव यामुळे अनेक देशांना आपल्या राखीव संपत्तीचे नवे समीकरण मांडावे लागत आहे. म्हणूनच सोन्याच्या विटा आता केवळ दागिन्यांसाठी नसून आर्थिक स्वातंत्र्याचे प्रतीक बनू लागल्या आहेत.
दुसऱ्या बाजूला चित्र आणखी रंजक आहे. ज्या रशियाने अनेक वर्षे सोन्याचा साठा वाढवला, त्याच रशियाने आता सलग चौथ्या महिन्यात सोन्याची विक्री केली आहे. उझबेकिस्ताननेही काही प्रमाणात विक्री केली. म्हणजे काही देश तिजोरी भरत आहेत तर काही तिजोरी रिकामी करत आहेत. हे दृश्य पाहून जागतिक बाजारातील गुंतवणूकदारही बुचकळ्यात पडले आहेत. कालपर्यंत शेअर बाजार, बाँड्स आणि चलन यावर चर्चा करणारे तज्ज्ञ आता पुन्हा सोन्याच्या दिशेने दुर्बीण लावून बसले आहेत. कारण जेव्हा केंद्रीय बँका एखाद्या मालमत्तेकडे धावत जातात, तेव्हा त्यामागे भविष्यातील मोठा संकेत दडलेला असतो.
या सगळ्या घडामोडींचा सारांश एकच आहे—जगात आर्थिक अस्थिरता वाढत आहे आणि त्यातून सुरक्षित आश्रय म्हणून सोन्याचे महत्त्व पुन्हा वाढत आहे. पूर्व युरोप आणि आशियातील देशांनी सुरू केलेली ही सोन्याची शर्यत पुढील काही वर्षांत जागतिक आर्थिक समीकरणे बदलू शकते. डॉलरचे साम्राज्य अजून कोसळलेले नाही, पण त्याच्या भिंतींना तडे जाऊ लागल्याची चर्चा आता उघडपणे होऊ लागली आहे. तिजोरीत सोन्याच्या विटा वाढत आहेत आणि बाजारात प्रश्नांची गर्दी. त्यामुळे पुढील काळात सोन्याचा बाजार केवळ तेजी-मंदीचा विषय राहणार नाही, तर जागतिक राजकारण आणि अर्थकारणाचा केंद्रबिंदू ठरणार आहे.