डॉलरच्या सिंहासनालाच आव्हान? सलग १९ महिने सोन्याची खरेदी करून चीनने जागतिक बाजाराला दिला नवा इशारा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ८ जून २०२६ ।। जागतिक अर्थकारणात काही निर्णय असे असतात की त्यांचा आवाज शेअर बाजाराच्या घंट्यांपेक्षाही मोठा असतो. चीनने मे महिन्यात केलेली सोन्याची खरेदी हा त्यापैकीच एक निर्णय ठरला आहे. जगभरातील अर्थतज्ज्ञ, गुंतवणूकदार आणि मध्यवर्ती बँका ज्या घडामोडीकडे बारकाईने पाहत आहेत, त्या सुवर्णकहाणीचा नवा अध्याय रविवारी उघडला गेला. सोन्याच्या किमतींवर दबाव असतानाही चीनने तब्बल ३.२ लाख ट्रॉय औंस सोन्याची भर आपल्या साठ्यात घातली. हा केवळ व्यवहार नाही; हा जागतिक आर्थिक सत्तासंतुलनाला दिलेला संकेत आहे. डॉलरच्या सावलीत उभ्या असलेल्या जगाला चीन जणू सांगत आहे की, उद्याच्या अर्थकारणाचा आधार कागदी चलन नसून तिजोरीतील सोने असू शकते.
सलग १९ महिने सोने खरेदी करण्याचा चीनचा विक्रम हा साधा आकडा नाही. २०१५ नंतरची ही सर्वात मोठी ‘बायिंग स्ट्रीक’ मानली जात आहे. जगातील अनेक देश आर्थिक अनिश्चितता, युद्धजन्य परिस्थिती आणि चलनवाढीच्या संकटाशी झुंजत असताना चीन मात्र शांतपणे आपली सुवर्णभिंत अधिक मजबूत करत आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात जेव्हा गुंतवणूकदार संभ्रमात असतात, तेव्हा मध्यवर्ती बँकांचे निर्णय भविष्यातील दिशादर्शक ठरतात. चीनची ही खरेदी पाहता, त्याला डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करायचे आहे का, असा प्रश्न पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. कारण इतिहास सांगतो की, जेव्हा महासत्ता सोने साठवू लागतात, तेव्हा आर्थिक वादळाची चाहूल आधीच लागलेली असते.
विशेष म्हणजे सोन्याच्या किमती आधीच उच्चांकाजवळ असतानाही चीनने खरेदीचा वेग कमी केलेला नाही. सामान्य गुंतवणूकदार दर वाढल्यावर मागे हटतो, पण चीनसारखा देश दरांकडे न पाहता धोरणाकडे पाहतो. त्यामुळेच जागतिक सुवर्ण बाजारात नव्या चर्चांना उधाण आले आहे. अनेक विश्लेषकांच्या मते, चीनची ही आक्रमक भूमिका इतर देशांच्या मध्यवर्ती बँकांनाही सोने खरेदीसाठी प्रोत्साहित करू शकते. जर हा कल कायम राहिला, तर जागतिक स्तरावर सोन्याची मागणी आणखी वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्याचा थेट परिणाम दरांवर होऊ शकतो.
आजचा प्रश्न केवळ चीनने किती सोने खरेदी केले याचा नाही; तर चीन इतक्या सातत्याने सोने का खरेदी करत आहे याचा आहे. जागतिक आर्थिक व्यवस्थेत सुरू असलेल्या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर ही खरेदी भविष्यातील मोठ्या रणनीतीचा भाग असल्याचे मानले जात आहे. त्यामुळे सुवर्ण बाजारातील प्रत्येक हालचाल आता अधिक महत्त्वाची ठरणार आहे. जग अजूनही डॉलरकडे पाहत असताना चीन मात्र शांतपणे सोन्याकडे चालला आहे. आणि इतिहास सांगतो—जेव्हा मोठे देश तिजोरी भरू लागतात, तेव्हा बाजाराचे नियम बदलायला वेळ लागत नाही.