राजकीय हस्तक्षेप, पैशाचे वाढते वर्चस्व आणि पारदर्शकतेच्या अभावावर युरोपीय परिषदेचे खरमरीत पत्र; २०३० विश्वचषकासाठी कठोर सुधारणा करण्याची मागणी
महाराष्ट्र २४ ।। प्रतिनिधी ।। दि. २० जुलै २०२६ ।। फुटबॉलचा विश्वचषक हा केवळ गोलांचा उत्सव नसतो, तर जगभरातील अब्जावधी चाहत्यांच्या विश्वासाचा महोत्सव असतो. पण जेव्हा त्या विश्वासालाच तडे जाऊ लागतात, तेव्हा मैदानावरचा प्रत्येक गोल आणि प्रत्येक निकाल संशयाच्या सावलीत उभा राहतो. स्पेन आणि अर्जेंटिना यांच्यातील अंतिम सामना सुरू होण्याच्या काही तास आधी युरोपातील सर्वोच्च मानवाधिकार संस्थेने फिफाच्या कारभारावर थेट बोट ठेवत विश्वचषकाच्या विश्वासार्हतेवरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. ४६ सदस्य राष्ट्रांच्या युरोपीय परिषदेचे महासचिव ॲलन बेरसेट यांनी फिफाला खुले पत्र लिहून, २०३० च्या विश्वचषकापूर्वी पारदर्शकता, प्रामाणिकपणा आणि स्वायत्ततेची मजबूत चौकट उभी करण्याचे आवाहन केले. फुटबॉलच्या मंदिरात जर पैशाचा आणि सत्तेचा आवाज रेफरीपेक्षा मोठा झाला, तर खेळाचा आत्माच धोक्यात येतो, असा स्पष्ट इशारा या पत्रातून देण्यात आला आहे.
बेरसेट यांनी आपल्या पत्रात अतिशय परखड शब्दांत चिंता व्यक्त केली आहे. “पुढील संकटाची सुरुवात आधीच झाली आहे. त्याला दोन नावे आहेत—पैसा आणि सत्ता,” असे नमूद करत त्यांनी फिफाच्या निर्णय प्रक्रियेवर प्रश्न उपस्थित केले. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दबावानंतर अमेरिकन फुटबॉलपटू फोलारिन बालोगुन याच्यावरील निलंबन उठविण्यात आल्याचा उल्लेख करत, नियमांवर राजकीय प्रभाव पडत असल्याचा गंभीर आरोप त्यांनी केला. त्याचबरोबर भविष्यवाणी-आधारित बेटिंग (Prediction Market) कंपनीला विश्वचषकाचे प्रायोजक म्हणून स्वीकारल्यामुळे संभाव्य हितसंबंधांचा संघर्ष आणि गैरव्यवहाराचा धोका वाढल्याचीही त्यांनी स्पष्ट चिंता व्यक्त केली आहे.
“जेव्हा नियम दबावाखाली वाकतात, तेव्हा प्रत्येक निकालावर शंका निर्माण होते,” हे बेरसेट यांचे वाक्य केवळ फिफासाठीच नाही, तर जागतिक क्रीडा व्यवस्थेसाठीही इशारा मानला जात आहे. मैदानावरील निकाल खेळाडूंच्या कौशल्याने ठरावेत, सत्तेच्या फोन कॉलने किंवा आर्थिक हितसंबंधांनी नव्हे, अशी जगभरातील चाहत्यांची अपेक्षा असते. क्रीडा संस्थांनी राजकीय आणि व्यावसायिक दबावापासून स्वतंत्र राहणे, हीच त्यांच्या विश्वासार्हतेची खरी ताकद असते. अन्यथा विश्वचषक हा क्रीडा स्पर्धेपेक्षा मोठ्या आर्थिक आणि राजकीय खेळाचा भाग बनण्याचा धोका निर्माण होतो.
२०३० चा विश्वचषक स्पेन आणि पोर्तुगालच्या संयुक्त यजमानपदाखाली होणार आहे. त्याआधीच फिफाने आपल्या कारभारात अधिक पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि निष्पक्षता आणण्याची गरज या पत्रातून अधोरेखित झाली आहे. फुटबॉलवर प्रेम करणाऱ्या अब्जावधी चाहत्यांना ट्रॉफीपेक्षा जास्त महत्त्व न्याय्य स्पर्धेला आहे. कारण चषक एक संघ जिंकतो, पण विश्वास संपूर्ण जग जपते. आणि एकदा हा विश्वास डळमळीत झाला, तर कोणताही सुवर्णचषक त्याची भरपाई करू शकत नाही.