शेवटच्या रंगरंगोटीत कारागीर मग्न; कच्चा माल महागल्याने मूर्तींचे दरही वाढणार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २९ ऑगस्ट २०२६ ।। उरुळी कांचन : गणरायाच्या आगमनाला अवघे काही दिवस उरले की, भक्तांच्या घरात तयारी सुरू होते; पण मूर्तिकारांच्या कारखान्यात मात्र दिवस-रात्रच एक होतात. उरुळी कांचनच्या दत्तवाडी परिसरात सध्या गणेशमूर्तींना रंग देणे, डोळ्यांत भाव भरणे आणि शेवटचा सुबक हात फिरवण्याची लगबग सुरू आहे. सुमारे २० ते २५ लहान-मोठ्या कारखान्यांमध्ये कारागीर दिवसाचे तब्बल १२ ते १४ तास काम करत आहेत. पेणच्या तोडीची गणेशमूर्ती बाजारपेठ म्हणून ओळख निर्माण करणाऱ्या या भागात यंदा विविध आकार आणि रूपांतील सुमारे २०० प्रकारच्या मूर्तींनी बाजार सजण्यास सुरुवात केली आहे.
यंदाच्या उत्सवासाठी पारंपरिक रूपांबरोबर कल्पकतेलाही जोरदार मागणी आहे. लालबागचा राजा, दगडूशेठ हलवाई, बाहुबली, शंकर आणि बाल श्रीकृष्ण रूपातील गणेशमूर्ती ग्राहकांचे लक्ष वेधून घेत आहेत. एवढ्यावरच कारागिरांनी समाधान मानलेले नाही. सनई-चौघडा वाजविणारे, हत्ती आणि घोड्यावर बसलेले आकर्षक उंदीर अशा नव्या कलाकृतीही बाजारात दाखल होत आहेत. काही मूर्तींमध्ये रंगीबेरंगी विद्युत रोषणाईची जोड देण्यात आली आहे. म्हणजे गणरायाचे आगमन आता केवळ भक्तीचे नव्हे, तर कल्पकता, कला आणि बाजारपेठेचेही मोठे प्रदर्शन ठरणार आहे.
मात्र या रंगीबेरंगी उत्सवाच्या मागे महागाईची राखाडी सावलीही तितकीच गडद आहे. प्लास्टर ऑफ पॅरिस, रंग, ब्रश आणि इतर कच्च्या मालाच्या किमतीत १० ते १५ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. त्याचा परिणाम मूर्तींच्या दरांवर होणार असून, यंदा सरासरी सुमारे २० टक्क्यांनी भाववाढ होण्याची शक्यता मूर्तिकारांनी व्यक्त केली आहे. घरगुती वापरासाठी अर्धा फूट ते दोन फुटांच्या मूर्ती सुमारे २५० ते २००० रुपये, तर सार्वजनिक मंडळांसाठी दोन ते पाच फुटांच्या मूर्ती ३ हजार ते ८ हजार रुपयांपर्यंत उपलब्ध होणार आहेत. कच्चा माल पूर्वी काही प्रमाणात उधारीवर मिळत होता; आता रोखीच्या व्यवहारामुळे मूर्तिकारांचे भांडवलही अडकू लागले आहे.
उरुळी कांचनमधील मूर्तींना पुण्यासह सातारा, कोल्हापूर, सोलापूर आणि नगर जिल्ह्यांत मोठी मागणी असते. त्यामुळे गणेशोत्सव म्हणजे या कारागिरांसाठी केवळ धार्मिक पर्व नसून वर्षभराच्या मेहनतीचा हिशेब मांडणारा हंगाम आहे. ग्राहकाच्या घरात गणराय विराजमान होण्यापूर्वी मूर्तिकाराच्या हातातली माती कला बनते आणि त्या कलेतूनच त्याच्या संसाराची चूल पेटते. महागाई कितीही वाढली तरी भक्तीचा उत्साह कमी झालेला नाही; आता मूर्तिकारांच्या नजरा ग्राहकांच्या आगमनाकडे लागल्या आहेत—कारण गणरायाच्या मूर्तीला शेवटचा रंग चढला असला, तरी बाजाराला अजून ग्राहकांच्या पावलांची रंगत चढायची आहे!