केंद्रीय बँकांची सोन्याची हाव कायम; चीन-पोलंडची तुफान खरेदी, रशिया मात्र सोनं विकतोय
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ५ सप्टेंबर २०२६ ।। जगभरातील केंद्रीय बँकांना डॉलरपेक्षा सोन्याची चमक आता अधिक भुरळ घालत असल्याचे चित्र आहे. World Gold Councilच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, जुलै २०२६ मध्ये केंद्रीय बँकांनी एकूण २३ टन सोन्याची निव्वळ खरेदी केली. चीनने तब्बल २० टन, तर पोलंडने ८ टन सोने खरेदी करून बाजाराचे लक्ष वेधले. २०२६ मध्ये आतापर्यंत जाहीर झालेली केंद्रीय बँकांची खरेदी सुमारे १३० टनांवर पोहोचली आहे. म्हणजे सोन्याची किंमत आकाशाला भिडली म्हणून खरेदीदार पळून जातील, हा अंदाज केंद्रीय बँकांनी तरी खोटा ठरवला आहे. उलट महाग सोन्यातही तिजोरी भरली जात आहे.
चीनची कहाणी तर वेगळीच आहे. People’s Bank of Chinaने जुलैमध्ये आणखी २० टन सोने खरेदी केले आणि हा सलग २१वा महिना ठरला. त्यामुळे चीनचा अधिकृत सोन्याचा साठा सुमारे २,३६६ टनांवर पोहोचला असून तो देशाच्या परकीय चलन साठ्याच्या सुमारे ८ टक्के आहे. मेपासून चीन दर महिन्याला दोन आकडी टनांमध्ये सोने खरेदी करत आहे. थोडक्यात, बाजारात सोनं महाग होतंय म्हणून सामान्य ग्राहक हात आखडता घेत असताना चीनची केंद्रीय बँक मात्र ‘भाव कितीही असो, तिजोरी भरायचीच’ या मूडमध्ये दिसत आहे.
पोलंडनेही सोन्याच्या बाबतीत आघाडी घेतली आहे. २०२६ मध्ये आतापर्यंत पोलंडने ९० टन सोने खरेदी केले असून त्याचा साठा सुमारे ६४० टनांवर गेला आहे. देशाचे लक्ष्य ७०० टनांचे आहे. दुसरीकडे रशिया जुलैमध्ये ६ टन सोन्याचा निव्वळ विक्रेता ठरला आणि वर्षभरातील विक्री ५० टनांवर पोहोचली; त्याचा साठा सुमारे २,२७७ टनांवर आला आहे. तुर्कीनेही यंदा ८५ टन सोने विकले आहे. म्हणजे एकीकडे काही देश तिजोरीत सोन्याचे पोते भरत आहेत, तर दुसरीकडे काही देश खर्च भागवण्यासाठी सोन्याची पेटी उघडत आहेत.
या सगळ्यामागे केवळ सोन्याची हौस नाही; त्यामागे अर्थकारणाचे मोठे गणित आहे. चलनवाढ, भू-राजकीय संघर्ष, डॉलरवरील अवलंबित्व आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चितता यामुळे केंद्रीय बँका आपल्या परकीय साठ्यात विविधता आणत आहेत. World Gold Councilच्या २०२६ च्या सर्वेक्षणात ८९ टक्के केंद्रीय बँकांना पुढील वर्षभरात जागतिक सोन्याचा साठा वाढेल, असे वाटते. एवढेच नव्हे तर ४५ टक्के बँकांनी स्वतःचा सोन्याचा साठा वाढवण्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे. त्यामुळे सोन्याचा भाव फक्त दागिन्यांच्या दुकानात ठरत नाही; जगातील केंद्रीय बँकांच्या तिजोऱ्यांमध्येही त्याचे भविष्य लिहिले जात आहे.