आयात वेगाने वाढली; भारतातील सणासुदीच्या मागणीवर मान्सून आणि ग्रामीण उत्पन्नाचा परिणाम होण्याची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३० सप्टेंबर २०२६ ।। सोन्याचा भाव आकाशाला भिडलेला असताना चीन मात्र सोने खरेदीच्या बाबतीत हात आखडता घेताना दिसत नाही. उलट, २०२६ मध्ये चीनची गैर-मौद्रिक सोन्याची आयात वेगाने वाढली आहे. Heræusच्या मौल्यवान धातूविषयक विश्लेषणानुसार ऑगस्टमध्ये चीनने सुमारे १४२ टन सोने आयात केले, तर जानेवारी ते ऑगस्ट या आठ महिन्यांत आयात तब्बल १,१४१ टनांवर पोहोचली. मागील वर्षी याच कालावधीत हा आकडा सुमारे ६६३ टन होता. म्हणजेच वर्षाच्या पहिल्या आठ महिन्यांत आयातीत सुमारे ७२ टक्क्यांची वाढ झाली. विशेष म्हणजे हा आकडा २०२५च्या संपूर्ण वर्षातील सुमारे ९४० टन आयातीपेक्षाही मोठा आहे. याच वेगाने उर्वरित महिन्यांतही आयात सुरू राहिली तर २०२६ मध्ये चीनची एकूण आयात सुमारे १,७०० टनांपर्यंत पोहोचू शकते, असा Heræusचा अंदाज आहे. पण लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट म्हणजे हा अंदाज आहे; चीनने १,७०० टन सोने खरेदी करण्याचा अधिकृत निर्णय जाहीर केलेला नाही.
इतक्या मोठ्या आयातीमागे गुंतवणुकीची मागणी हा महत्त्वाचा घटक मानला जात आहे. सोन्याचे दर विक्रमी पातळीवर असतानाही चीनमधील गुंतवणूकदारांकडून सोन्याकडे ओढ कायम आहे. मात्र दागिन्यांची मागणी तुलनेने कमजोर असल्याचे विश्लेषणात नमूद करण्यात आले आहे. याशिवाय चीनच्या केंद्रीय बँकेची अधिकृत सोन्याची खरेदी ही या आयात आकडेवारीपेक्षा वेगळी आहे. ऑगस्टमध्ये People’s Bank of Chinaने आपल्या अधिकृत साठ्यात आणखी २० टन सोन्याची भर घातल्याचे अहवालात नमूद आहे. दुसरीकडे ऑस्ट्रेलियाने २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात सुमारे ३०३ टन सोन्याचे उत्पादन केले. म्हणजेच एका बाजूला चीनची आयात वाढते आहे, तर दुसऱ्या बाजूला जागतिक पुरवठाही महत्त्वाचा ठरत आहे. इंडोनेशियाही कुटुंबांकडे असलेले सुमारे १,८०० टन खासगी सोने औपचारिक वित्तीय व्यवस्थेत आणण्याचा विचार करीत आहे. त्यामुळे सोन्याच्या बाजारात केवळ भाव नव्हे, तर देशांच्या धोरणांचाही खेळ सुरू आहे.
आता खरी चिंता भारतीय ग्राहकाची आहे. सणासुदीचा काळ जवळ येत असताना सोन्याच्या मागणीवर मान्सून आणि ग्रामीण उत्पन्नाचा परिणाम होण्याची शक्यता Heræusने व्यक्त केली आहे. कमी पावसामुळे पिकांचे उत्पादन आणि ग्रामीण उत्पन्नावर परिणाम झाला, तर ग्रामीण भागातील दागिन्यांची खरेदी कमी होऊ शकते. World Gold Councilच्या ऐतिहासिक विश्लेषणानुसार दीर्घकालीन सरासरीच्या तुलनेत पावसात १ टक्क्यांची वाढ झाल्यास सोन्याच्या मागणीत सुमारे ०.२ टक्क्यांची वाढ होण्याचा संबंध दिसतो. भारताची २०२५ मधील सोन्याची एकूण मागणी सुमारे ७६८ टन होती. त्यामुळे चीनची वाढती आयात हा जागतिक बाजारातील महत्त्वाचा संकेत असला, तरी भारतात सणासुदीला भाव नेमके किती वाढतील, हे केवळ चीनच्या खरेदीवर ठरणार नाही. डॉलर, व्याजदर, केंद्रीय बँकांची खरेदी, जागतिक पुरवठा, मान्सून आणि भारतीय ग्राहकाची खरेदीक्षमता—सगळे घटक मिळून सोन्याची पुढची दिशा ठरवणार आहेत. म्हणून ‘चीन १,७०० टन सोने घेणार’ या एका आकड्यावर बाजाराचा अंदाज बांधणे म्हणजे सोन्याच्या भावाइतकेच घाईचे गणित ठरेल.