तुकाराम मुंढे यांच्या FDA पथकाची धडक मोहीम; गोवंडी, मानखुर्द, अँटॉप हिल, चेंबूर आणि धारावीतील दूधविक्री केंद्रांवर कारवाई
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दुधाला जीवनावश्यक अन्न म्हणायचे आणि त्याच दुधाच्या सुरक्षिततेबाबत निष्काळजीपणा करायचा, हा प्रकार ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळण्यासारखाच आहे. सणासुदीच्या काळात दूधविक्री केंद्रांची तपासणी करत अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) २३ आणि २४ ऑक्टोबर रोजी मुंबईतील गोवंडी, मानखुर्द, अँटॉप हिल, चेंबूर आणि धारावी परिसरात कारवाई केली. या मोहिमेत एकूण ५६४ लिटर दूध नष्ट करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली झालेल्या या कारवाईत काही केंद्रांवर स्वच्छता, साठवणूक आणि नोंदणीसंबंधी त्रुटी आढळल्या. गोवंडीतील साईनाथ डेअरी अँड फरसाण मार्ट येथून ४५ लिटर, तर मानखुर्दमधील महाराणा डेअरी येथून ४० लिटर संशयास्पद सुटे दूध जप्त करून नष्ट करण्यात आले. या दुधाचे नमुने प्रयोगशाळेतील तपासणीसाठी पाठवण्यात आले आहेत. दोन्ही आस्थापनांमध्ये अन्नसुरक्षा नियमांतील शेड्युल ४ चे उल्लंघन आढळल्याने नोंदणी निलंबित करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली. मात्र, प्रयोगशाळेचा अहवाल येण्यापूर्वी दूध भेसळयुक्त असल्याचा अंतिम निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
मानखुर्दमधील अगस्ती मिल्क एजन्सी येथे स्वच्छता आणि आरोग्यविषयक निकषांचे पालन होत नसल्याचे आढळल्याने परवाना निलंबित करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली. गोवंडी पूर्वेतील यादव डेअरी विनापरवाना सुरू असल्याचे निदर्शनास आल्याने कायदेशीर कारवाई सुरू करण्यात आली. अँटॉप हिलमधील कोकरी आगार परिसरातील मे. सागर मिल्क सेंटर येथे पाश्चराइज्ड होमोजिनाइज्ड टोन्ड दुधाचा नमुना तपासणीसाठी घेण्यात आला. साठवणूक आणि विक्रीच्या पद्धतींबाबत नियमभंग आढळल्याने २५० लिटर दूध नष्ट करण्यात आले. या साठ्याची किंमत ११ हजार ६२५ रुपये असल्याचे नमूद आहे. २३ ऑक्टोबर रोजी धारावीतील मे. शक्ती डेअरी येथून ३१ लिटर सुटे गायीचे दूध आणि माहीम पश्चिमेतील मे. राहुल मिल्क सेंटर येथून १९८ लिटर कच्चे सुटे गायीचे दूध नष्ट करण्यात आले. या दोन्ही ठिकाणांहून मिळून २२९ लिटर दूध नष्ट झाले असून परवाना निलंबनाची प्रक्रिया सुरू आहे.
चेंबूर पूर्वेतील मे. सिद्धेश्वर मिल्क एजन्सी येथे पाश्चराइज्ड होमोजिनाइज्ड टोन्ड दुधाची, तर धारावीतील मे. बनारसी डेअरी फार्म येथे सुट्या आणि पॅकबंद गायीच्या दुधाची तपासणी करण्यात आली. या केंद्रांवरील तपासणीचा अंतिम निष्कर्ष उपलब्ध माहितीत स्पष्ट झालेला नाही. FDA ने दुधाची गुणवत्ता, स्वच्छता, साठवणूक आणि परवाना नियमांचे पालन यांवर लक्ष केंद्रित केले आहे. यापूर्वीही महाराष्ट्रात सणासुदीच्या तपासणी मोहिमांदरम्यान दूध व अन्य अन्नपदार्थांचे नमुने घेऊन संशयास्पद साठ्यांवर कारवाई झाल्याचे वृत्त आहे.
मात्र, दूध नष्ट केले म्हणजे त्यात भेसळ सिद्ध झाली, असा अर्थ होत नाही; काही वेळा नाशवंत पदार्थांचे सुरक्षिततेच्या कारणानेही नमुने घेतल्यानंतर विल्हेवाट लावली जाते. प्रशासनाने प्रयोगशाळेचे निष्कर्ष आणि प्रत्येक आस्थापनेवरील अंतिम कारवाई पारदर्शकपणे जाहीर करावी. दूध विक्रेत्यांनी स्वच्छता, योग्य तापमानातील साठवणूक आणि वैध परवाने याबाबत तडजोड करू नये. ग्राहकांनीही उघड्यावर ठेवलेले दूध किंवा संशयास्पद विक्रीपद्धती दिसल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांना कळवावे. दूध शुद्ध आहे की नाही, हे केवळ रंगावरून किंवा चवीवरून ठरत नाही; विश्वासार्ह तपासणी आणि नियमांचे काटेकोर पालनच त्याची खात्री देऊ शकते.