सुपर एल निनोचा जगाला ताप!

मार्च २०२७ पर्यंत उष्णतेचा धोका; जगभर ३.७३ लाख अतिरिक्त मृत्यूंचा अंदाज, भारतातील ५५ हजारांचा संभाव्य आकडा चिंताजनक

 महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। निसर्गाचा इशारा दुर्लक्षित केला, तर त्याची किंमत माणसाला स्वतःच्या जिवाने मोजावी लागते! प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’च्या तीव्रतेमुळे जगभर उष्णतेचे संकट गडद होण्याची शक्यता व्यक्त झाली आहे. अमेरिकेतील शिकागो विद्यापीठाशी संबंधित ‘क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब’ने विकसित केलेल्या ‘एल निनो हीट मॉर्टॅलिटी ट्रॅकर’नुसार, ऑक्टोबर २०२६ ते मार्च २०२७ या सहा महिन्यांत जगभरात सुमारे तीन लाख ७३ हजार अतिरिक्त उष्णताजन्य मृत्यू होण्याचा अंदाज आहे. जून २०२६ ते मार्च २०२७ या संपूर्ण कालावधीसाठी हा आकडा सुमारे आठ लाख ५७ हजारांपर्यंत पोहोचतो. मात्र, हे प्रत्यक्ष मृत्यू नसून ऐतिहासिक तापमान आणि मृत्युदराच्या तुलनेवर आधारित अंदाज आहेत. त्यामुळे आकड्यांची भीती दाखवण्यापेक्षा त्यातून मिळणारा इशारा समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

या अंदाजानुसार, ऑक्टोबर ते मार्चदरम्यान नायजेरियात सुमारे ५६ हजार, तर भारतात सुमारे ५५ हजार अतिरिक्त उष्णताजन्य मृत्यूंची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. इंडोनेशियात सुमारे २९ हजार, तर ब्राझीलमध्ये सुमारे १९ हजार मृत्यूंचा अंदाज आहे. भारतातील संभाव्य मृत्यूंपैकी मोठा हिस्सा मार्चमध्ये नोंदवला जाऊ शकतो, असे ट्रॅकर सांगतो. क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅबचे सहसंस्थापक आणि अर्थतज्ज्ञ मायकेल ग्रीनस्टोन यांनी या संशोधनातून उष्णतेचा फटका सर्वाधिक बसू शकणाऱ्या प्रदेशांची ओळख करून प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्याची संधी मिळत असल्याचे स्पष्ट केले आहे. जागतिक हवामान संघटनेने (WMO) ३ सप्टेंबर २०२६ रोजी एल निनो अधिक तीव्र होण्याची आणि त्याचा प्रभाव फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत टिकण्याची शक्यता व्यक्त केली होती.

महाराष्ट्रासाठीही हा इशारा गांभीर्याने घेण्याची वेळ आली आहे. एल निनोमुळे प्रत्येक भागात दुष्काळच पडेल किंवा पाऊस कमीच होईल, असा सरसकट निष्कर्ष काढता येत नाही; त्याचा परिणाम प्रदेशानुसार बदलतो. मात्र वाढते तापमान, पाण्याची टंचाई आणि शेतीवरील ताण यांची शक्यता प्रशासनाने लक्षात घ्यावी. उष्णतेच्या लाटांसाठी पूर्वसूचना, रुग्णालयांची तयारी, सार्वजनिक पाणपोया, थंड निवारा केंद्रे आणि उन्हात काम करणाऱ्या मजुरांसाठी संरक्षणात्मक उपाय आवश्यक आहेत. वृद्ध, लहान मुले, आजारी नागरिक आणि उघड्यावर काम करणारे मजूर यांच्याकडे विशेष लक्ष द्यावे लागेल. अंदाज खोटा ठरावा, अशीच प्रत्येकाची इच्छा असेल; पण त्यासाठी तयारी खरी हवी. हवामानाचा इशारा आल्यानंतर बैठका घेण्यापेक्षा संकट येण्याआधी कृती करणे, हीच प्रशासनाची खरी कसोटी आहे.