महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ७ | पुणेकरांच्या रोजच्या प्रवासात ‘पीएमपी बस’ म्हणजे कधी धडधड, कधी धक्का आणि कधी थेट देव आठवण्याची वेळ. गेल्या काही दिवसांत भाडेतत्त्वावरील पीएमपी बसचे वाढते अपघात, बेदरकार वेग आणि वाहतुकीच्या नियमांची सर्रास पायमल्ली यामुळे प्रवाशांचा संयम सुटण्याच्या टप्प्यावर पोहोचला होता. अखेर पीएमपी प्रशासन जागं झालं आहे—आणि तेही थेट शिस्तीचा दंडुका हातात घेऊन. प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देत नवीन नियमावली लागू करण्यात आली असून, “निष्काळजीपणा खपवून घेतला जाणार नाही” असा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे. थोडक्यात काय, तर आतापर्यंत ‘चालेल’वर चाललेली पीएमपी आता ‘नियम पाळाल तरच चालाल’ या मोडमध्ये गेली आहे.
या नव्या नियमावलीत कागदावर छान दिसणाऱ्या, पण प्रत्यक्षात अमलात आल्या तरच उपयोगी ठरणाऱ्या उपाययोजना आहेत. आठवड्याला आगारस्तरावर चालकांची ‘गेटमिटिंग’, वेगावर बंधन, सिग्नल, चौक, बसस्थानक आणि पादचारी मार्गांजवळ विशेष खबरदारी, बसचा वेग ताशी ६० किलोमीटरपेक्षा जास्त नको—हे सगळं ऐकायला योग्यच आहे. विशेष म्हणजे, नियम फक्त पीएमपीच्या चालकांनाच नव्हे, तर भाडेतत्त्वावरील चालकांनाही तितकेच लागू असतील, असं प्रशासन म्हणतंय. चालक चुकला तर फक्त चालक नाही, तर ठेकेदारालाही कारवाईला सामोरं जावं लागेल, हा मुद्दा महत्त्वाचा आहे. कारण आतापर्यंत अपघात झाला की दोष कुणाचा, हे शोधण्यातच सगळी ऊर्जा खर्च व्हायची; आता थेट जबाबदारी निश्चित केली जाण्याचे संकेत मिळतात.
पण खरा प्रश्न असा आहे—हे नियम प्रत्यक्ष रस्त्यावर उतरतील का? कारण डिसेंबर महिन्यात पीएमपीच्या ४५९ आणि भाडेतत्त्वावरील तब्बल ९०७ बस बंद राहिल्या होत्या. यावरून व्यवस्थेची अवस्था लक्षात येते. चालकांवर नियम लादणं सोपं आहे, पण त्यांना प्रशिक्षण, विश्रांती, योग्य वेळापत्रक आणि मानसिक ताण कमी करण्यासाठी उपाय केले नाहीत, तर शिस्त कागदापुरतीच राहील. प्रवाशांचा जीव हा प्रयोगासाठी नसतो, हे प्रशासनाला उशिरा का होईना कळलं, ही सकारात्मक बाब आहे. मात्र पुणेकरांचा अनुभव सांगतो—घोषणा भरपूर होतात, अंमलबजावणी कमी. आता या नियमांमुळे पीएमपी बस म्हणजे भीती नव्हे, तर भरोसा बनेल का, हेच पाहणं महत्त्वाचं आहे. कारण प्रवासी फक्त इतकंच मागतायत—बस वेळेवर चालो, सुरक्षित चालो आणि जिवावर बेतणारी ‘रिस्क’ नको.