महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ९ जानेवारी २०२६ | नवी दिल्ली | — “रेल्वे म्हणजे फक्त धूर, आवाज आणि डिझेल” ही ओळख आता इतिहासजमा होण्याच्या मार्गावर आहे. भारत लवकरच पहिली हायड्रोजनवर चालणारी ट्रेन सुरू करण्याच्या तयारीत असून, हा प्रकल्प देशाच्या हरित (Green) भविष्यासाठी मैलाचा दगड ठरणार आहे. पर्यावरणपूरक, वेगवान आणि परवडणारी अशी ही ट्रेन हरियाणातील जिंद–सोनीपत मार्गावर धावणार असून, एका फेरीत तब्बल २५०० प्रवासी प्रवास करू शकतील. विशेष म्हणजे, या अत्याधुनिक ट्रेनचं तिकीट केवळ ५ ते २५ रुपयांच्या दरम्यान असण्याची शक्यता आहे.
ही हायड्रोजन ट्रेन सुमारे ८९ किलोमीटरचा जिंद–सोनीपत मार्ग अवघ्या एका तासात पूर्ण करणार आहे. सध्या याच मार्गावर डिझेल गाड्यांना जवळपास दोन तासांचा कालावधी लागतो. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, ही ट्रेन ताशी ११० ते १४० किमी वेगाने धावेल. या मार्गावर एकूण सहा स्थानके असून, दररोज प्रवास करणाऱ्या नोकरदार, विद्यार्थी आणि स्थानिक प्रवाशांसाठी ही सेवा मोठा दिलासा ठरणार आहे. वेग, वेळ आणि खर्च — तिन्ही आघाड्यांवर ही ट्रेन सरस ठरण्याची चिन्हे आहेत.
या प्रकल्पामागचं सगळ्यात महत्त्वाचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्यासाठी उभारण्यात आलेला ग्रीन हायड्रोजन प्लांट. जिंद येथे खास या ट्रेनसाठी भारतातील सर्वात मोठा हायड्रोजन प्लांट उभारण्यात आला असून, त्याची साठवण क्षमता तब्बल ३००० किलोग्राम आहे. हा प्लांट अंतिम टप्प्यात असून, ट्रेनला स्वच्छ ऊर्जा पुरवण्याचं काम तो करणार आहे. हरियाणा सरकारने यासाठी ११ केव्ही अखंडित वीजपुरवठा सुनिश्चित केला असून, वीज व्यवस्थेचा थेट आढावा राज्याच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी घेतला आहे. म्हणजेच, हा प्रकल्प कागदावर नाही तर प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरलेला आहे.
सुमारे ८९ कोटी रुपये खर्चून उभारण्यात आलेली ही हायड्रोजन ट्रेन केवळ वाहतूक साधन नाही, तर भारताच्या कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याच्या धोरणाचं प्रतीक आहे. डिझेलवर चालणाऱ्या गाड्यांची जागा हळूहळू स्वच्छ ऊर्जेवरील गाड्या घेतील, असा स्पष्ट संदेश यातून जातो. “विकास हवा, पण पर्यावरणाच्या किंमतीवर नाही,” हे सूत्र प्रत्यक्षात उतरवण्याच्या दिशेने भारतीय रेल्वेने टाकलेलं हे ठोस पाऊल मानलं जात आहे.