महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. २९ जानेवारी | महाराष्ट्राच्या राजकारणात काही व्यक्ती पदांमुळे मोठ्या ठरत नाहीत, तर त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळीच त्यांचे खरे मोठेपण सांगते. प्रमोद महाजन, विलासराव देशमुख, गोपीनाथ मुंडे, आर.आर. पाटील, राजीव सातव आणि आता अजित पवार… ही नावं म्हणजे केवळ नेत्यांची यादी नाही, तर महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनातल्या वेगवेगळ्या काळांची ओळख आहे. प्रत्येकाच्या जाण्याने राज्याने फक्त एक चेहरा नाही, तर एक विचार, एक दिशा, एक शैली गमावली. आणि दुर्दैव असं की, या सगळ्यांच्या वाट्याला ‘पूर्णविराम’ येण्याआधीच ‘अर्धविराम’ आला. त्यामुळेच महाराष्ट्राच्या मनात आजही एक अस्वस्थ प्रश्न रेंगाळतो—“एवढ्या लवकर का?”
प्रमोद महाजन हे रणनीतीचे शिल्पकार होते. राजकारण केवळ घोषणा नव्हे, तर नियोजन असतं, हे त्यांनी शिकवलं. ते गेले आणि विचारपूर्वक खेळणारा ‘चेसमास्टर’ हरपला. विलासराव देशमुखांनी सौम्य भाषेत कठोर निर्णय कसे घ्यायचे, याचा वस्तुपाठ दिला. त्यांच्या जाण्यानंतर राजकारणाचा सूर अधिक कर्कश झाला. गोपीनाथ मुंडेंनी ग्रामीण महाराष्ट्राला आवाज दिला—तो आवाज आजही आहे, पण त्यातली धार कमी झाली. आर.आर. पाटील उर्फ आबांनी सत्ता म्हणजे सेवा असते, हे साधेपणाने दाखवून दिलं. राजीव सातव हे उद्याच्या राजकारणाचं आश्वासन होते—संवाद, समन्वय आणि तरुणाईची भाषा घेऊन येणारे. ही सगळी नावं म्हणजे महाराष्ट्राच्या राजकीय संस्कृतीची वेगवेगळी स्तंभ. आणि स्तंभ कोसळले की इमारत उभी असली, तरी असुरक्षित वाटते, हे वास्तव आहे.
आणि आता अजित पवार. सत्ता, प्रशासन आणि जमिनीवरचा वास्तववाद यांचा दुर्मीळ संगम. निर्णय घ्यायचा तर तो वेळेत, आणि अंमलात आणायचा तर ठामपणे—ही त्यांची ओळख होती. ते गेले म्हणजे केवळ एक उपमुख्यमंत्री नाही, तर ‘डिसिजन मेकर’ हरपला. त्यांच्या जाण्याने जाणवतंय की, महाराष्ट्राने पुन्हा एकदा अकाली परिपक्व झालेलं नेतृत्व गमावलं. प्रमोद महाजन ते अजित पवार ही माळ केवळ दुर्दैवी मृत्यूंची नाही; ती लोकशाहीच्या प्रवासात हरवलेल्या अनुभवांची, परिपक्वतेची आणि विश्वासार्हतेची आहे. काळ थांबत नाही, राजकारण पुढे जातं, पण काही नावं अशी असतात की ती मागे वळून पाहायला भाग पाडतात. कारण त्यांच्यासोबत केवळ माणसं नाही, तर काळाचं एक पान बंद होतं—आणि ते पान पुन्हा लिहिता येत नाही.