महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ३० जानेवारी २०२६ | बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचा पट्टा तयार होतो, आणि महाराष्ट्रात माणसांची धडधड वाढते—ही आता नवी बातमी राहिलेली नाही. कारण निसर्ग इशारे देतो, पण आपण ते गांभीर्याने घ्यायचं सोडून “यलो”, “ऑरेंज” आणि “रेड” हे शब्द केवळ बातम्यांच्या मथळ्यापुरते ठेवतो. मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्रातील सहा जिल्ह्यांना यलो अलर्ट दिला आहे, असं हवामान खातं सांगतंय. पण खरी अडचण अशी की, पाऊस येतो तेव्हा आपण गाफील असतो आणि जातो तेव्हा नुकसान मोजत बसतो. ढगाळ आकाश, गडगडाट, वाऱ्याचे झोत—हे सगळं निसर्गाचं भाषण आहे. प्रश्न एवढाच की, हे भाषण ऐकणारा श्रोता कुणी आहे का?
छत्रपती संभाजीनगर, जालना, परभणी, धुळे, नंदुरबार, जळगाव—या जिल्ह्यांवर पावसाची सावली आहे. हलका ते मध्यम पाऊस, मेघगर्जना आणि ताशी ३० ते ४० किलोमीटर वेगाने वाहणारे वारे… ऐकायला रोमांचक, पण शेतकऱ्यासाठी काळजाचा ठोका चुकवणारे. एकीकडे रब्बी पिकं उभी आहेत, दुसरीकडे हवामानाची लहरीपणाची सवय जुनीच. शेतकऱ्याने निसर्गावर विश्वास ठेवावा की शासनाच्या दिलाशांवर, हा प्रश्न अजूनही अनुत्तरितच आहे. हवामान खातं आकडे सांगतं, नकाशे दाखवतं, पण शेतात उभ्या पिकाला “यलो अलर्ट” समजतो का? वीज पडली, गारपीट झाली, वारा सुटला—मग पंचनामे, पाहण्या, आश्वासनं… हा सगळा खेळ पावसाइतकाच जुना आहे.
राज्यात तापमानाची तफावतही निसर्गाचा टोमणा आहे. धुळ्यात १० अंशांची थंडी आणि कोकणात ३६ अंशांची झळ—महाराष्ट्र एका राज्यात चार ऋतू अनुभवतोय. उत्तर भारतात धुके आणि शीतलहर, राजस्थानात गारपीट, तामिळनाडूत पावसाचा इशारा—देशभर हवामानाचा कोलाहल सुरू आहे. पण या कोलाहलात सर्वात जास्त गोंधळ माणसाच्या नियोजनाचा आहे. निसर्ग बदलतोय, पण आपण अजूनही जुन्याच साच्यात अडकलेलो. पाऊस येणार हे माहिती असूनही नाले साफ होत नाहीत, वीज पडणार हे ठाऊक असूनही सुरक्षेची तयारी नसते. आकाश आज इशारा देतंय—पावसाचा नाही, तर आपल्या निष्काळजीपणाचा. यलो अलर्ट म्हणजे धोका कमी आहे असा अर्थ नव्हे; तो इशारा आहे—आता तरी जागे व्हा! निसर्गाशी वाद घालता येत नाही, पण त्याच्याशी समजूतदारपणे वागता येतं… हेच आपण कधी शिकणार?