महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ९ फेब्रुवारी २०२६ || राज्याच्या तिजोरीभोवती गेल्या काही महिन्यांपासून जेवढी शांतता होती, तेवढीच लाभार्थ्यांच्या घरात अस्वस्थता होती. लाडकी बहीण योजनेच्या महिला असोत किंवा सन्मान निधीचे शेतकरी—सगळ्यांची नजर एकाच प्रश्नावर खिळलेली होती, “हप्ता कधी?” आता त्या प्रश्नाचं उत्तर सरकारनं थोड्याफार प्रमाणात दिलं आहे. फेब्रुवारी-मार्चमध्ये एकदम रक्कम मिळणार, असा संकेत देत राज्य सरकारनं आशेचा दिवा पेटवला आहे. लाडक्या बहिणींना थेट ४५०० रुपये आणि शेतकऱ्यांना एकदम ६००० रुपये मिळणार, ही बातमी ऐकून अनेकांच्या घरात हिशोबाच्या वही पुन्हा उघडल्या गेल्या आहेत. गेल्या दोन-तीन महिन्यांपासून थांबलेला खर्च, उसनं घेतलेले पैसे, आणि “हप्ता आला की पाहू” म्हणून बाजूला ठेवलेली गरज—या सगळ्यांना आता उत्तर मिळणार, अशी भावना तयार झाली आहे.
मात्र, या खुशखबरीमागचं गणित तितकंसं सरळ नाही. लाडकी बहीण योजनेत सुरुवातीला सव्वादोन कोटी महिलांनी अर्ज केला असला, तरी पडताळणीअंती दीड कोटींच्या आसपासच महिला पात्र ठरण्याची शक्यता आहे. निकषांची कात्री जोरात चालू आहे. चारचाकी, सरकारी नोकरदार घर, जास्त उत्पन्न, वयाच्या अटी—या सगळ्यांच्या गाळणीतून अनेक जणी बाहेर पडल्या आहेत. सरकारला यातून मोठी बचत होणार असली, तरी “आमचं काय चुकलं?” हा प्रश्न अनेकांच्या मनात आहे. दुसरीकडे शेतकऱ्यांचं चित्रही वेगळं नाही. केंद्राचा २२ वा हप्ता आणि राज्याचे आठवे-नववे हप्ते एकत्र देण्याची तयारी आहे, पण त्यामागेही ‘ॲग्रीस्टॅक’ची तपासणी, आकडेवारीची जुळवाजुळव आणि निधीची उपलब्धता अशी अनेक पायरी आहेत. कागदावर सगळं सोपं दिसतं, पण प्रत्यक्षात लाभ खात्यात येईपर्यंत शेतकरी आणि बहीण दोघांनाही संयमाची कसोटी द्यावी लागणार आहे.
या सगळ्या घडामोडींतून एक गोष्ट स्पष्ट होते—सरकारी योजना आता केवळ घोषणांपुरत्या मर्यादित राहिलेल्या नाहीत, पण त्या मिळवण्यासाठीची प्रक्रिया अधिक कठोर होत चालली आहे. “सगळ्यांना सगळं” या विचारातून “पात्रांना तेवढंच” या दिशेने सरकार जात आहे. एप्रिलपासून लाडकी बहीण योजना फक्त निकषात बसणाऱ्यांसाठीच असेल, हा संदेशही तितकाच ठळक आहे. त्यामुळे सध्या मिळणारी एकदम रक्कम ही केवळ दिलासा आहे, कायमची शाश्वती नाही. तरीही, काही महिन्यांच्या प्रतीक्षेनंतर खात्यात येणारे हजारो रुपये हे अनेक घरांसाठी मोठा आधार ठरणार आहेत. राजकारणात आकडे असतात, फाइल्स असतात; पण सामान्य माणसासाठी ही रक्कम म्हणजे सण, श्वास आणि थोडा तरी दिलासा आहे. आणि म्हणूनच, ही घोषणा केवळ आर्थिक नाही, तर भावनिक अर्थानेही मोठी आहे.