✍️ महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ०८ मार्च २०२६ ।। Mumbai : ८ मार्च हा दिवस जगभरात International Women’s Day म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ शुभेच्छा देण्याचा किंवा कार्यक्रम आयोजित करण्याचा नसून, महिलांच्या संघर्ष, स्वाभिमान आणि समानतेच्या लढ्याची आठवण करून देणारा दिवस आहे. आज जरी या दिवशी जगभरात मोठ्या प्रमाणावर समारंभ, पुरस्कार आणि विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जात असले, तरी या दिवसाचा इतिहास संघर्ष आणि अधिकारांच्या लढ्याशी जोडलेला आहे. १९०० च्या सुरुवातीच्या काळात महिलांची सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थिती अत्यंत कठीण होती. त्या मोठ्या प्रमाणावर कारखान्यांमध्ये काम करत असत, पण त्यांना कमी वेतन, असुरक्षित कामाची परिस्थिती आणि दीर्घ कामाचे तास सहन करावे लागत होते. याशिवाय त्या काळात महिलांना मतदानाचा अधिकारही नव्हता आणि समाज-राजकारणात त्यांना फारसे महत्त्व दिले जात नव्हते.
न्यूयॉर्कमधील हजारो महिलांचे आंदोलन
१९०८ मध्ये अमेरिकेतील New York City येथे हजारो महिला वस्त्रोद्योग कामगारांनी आपल्या हक्कांसाठी मोठे आंदोलन केले. त्यांनी कामाचे तास कमी करावेत, योग्य वेतन मिळावे, कामाच्या ठिकाणी सुरक्षितता असावी आणि महिलांना मतदानाचा अधिकार मिळावा, अशा मागण्या केल्या. या आंदोलनामुळे जगभराचे लक्ष वेधले गेले आणि महिलांच्या हक्कांबाबत मोठी चर्चा सुरू झाली. महिलांनी संघटितपणे लढा दिल्यास सामाजिक बदल घडवून आणता येतो, असा संदेश या आंदोलनातून जगाला मिळाला. या आंदोलनालाच पुढे आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या संकल्पनेची सुरुवात मानले जाते.
क्लारा जेटकिन यांचा ऐतिहासिक प्रस्ताव
यानंतर १९१० मध्ये डेन्मार्कची राजधानी Copenhagen येथे महिलांची आंतरराष्ट्रीय परिषद आयोजित करण्यात आली होती. या परिषदेत जर्मनीतील प्रसिद्ध समाजसेविका Clara Zetkin यांनी जगभरातील महिलांसाठी एक खास दिवस साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला. या दिवशी महिलांनी एकत्र येऊन आपल्या अधिकारांसाठी आवाज उठवावा, अशी कल्पना त्यांनी मांडली होती. परिषदेत उपस्थित प्रतिनिधींनी हा प्रस्ताव एकमताने स्वीकारला. त्यानंतर १९११ मध्ये Austria, Denmark, Germany आणि Switzerland या देशांमध्ये पहिल्यांदाच महिला दिन साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात तब्बल १० लाखांहून अधिक लोकांनी सहभाग घेतला होता.
रशियातील महिलांचे आंदोलन आणि ८ मार्चची परंपरा
१९१७ मध्ये Russia मधील महिलांनी पहिल्या महायुद्धाच्या काळात “Bread and Peace” या घोषणेसह मोठा संप पुकारला. या आंदोलनाचा रशियाच्या राजकीय परिस्थितीवर मोठा परिणाम झाला. त्यानंतर ८ मार्च हा दिवस महिला दिन म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि हळूहळू हा दिवस जगभरात साजरा होऊ लागला.
संयुक्त राष्ट्रांची मान्यता
१९७५ मध्ये United Nations यांनी अधिकृतपणे आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर हा दिवस जागतिक स्तरावर अधिक प्रसिद्ध झाला. दरवर्षी महिलांच्या सक्षमीकरणाशी संबंधित वेगवेगळ्या विषयांवर आधारित थीमसह हा दिवस साजरा केला जातो.
आजची स्थिती आणि पुढची वाटचाल
आज महिलांनी शिक्षण, विज्ञान, क्रीडा, राजकारण आणि अंतराळ यांसारख्या अनेक क्षेत्रांमध्ये मोठे यश मिळवले आहे. तरीदेखील महिलांच्या सुरक्षिततेचे प्रश्न, समान वेतन, शिक्षण आणि सामाजिक समानता यांसारख्या मुद्द्यांवर अजूनही काम करण्याची गरज आहे. त्यामुळे International Women’s Day हा दिवस केवळ उत्सव नसून, समानतेच्या लढ्याची आठवण करून देणारा आणि पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणा देणारा दिवस ठरतो. 🌸