✍️ महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ मार्च २०२६ ।। महाराष्ट्राच्या वैचारिक विश्वावर आज दुःखाची काळी छाया दाटली आहे. ज्येष्ठ इतिहास संशोधक Dr. Jaysingrao Pawar यांचं वयाच्या ८५व्या वर्षी निधन झालं आणि जणू मराठेशाहीचा एक जिवंत इतिहासच हरपला. पहाटेच्या शांत वेळी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला, पण त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी भरून काढणं कठीण आहे. Rajarshee Shahu Maharaj यांच्या विचारांचे ते केवळ अभ्यासक नव्हते, तर खंदे पुरस्कर्ते होते. इतिहास हा केवळ भूतकाळ नसून वर्तमानाला दिशा देणारा दीपस्तंभ आहे, हे त्यांनी आपल्या लेखणीतून आणि विचारांतून सातत्याने पटवून दिलं.
Sangli जिल्ह्यातील तडसर या छोट्याशा गावातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास Shivaji University पर्यंत पोहोचला आणि तिथून पुढे संपूर्ण महाराष्ट्राच्या इतिहासविश्वावर अधिराज्य गाजवलं. तीन दशकांहून अधिक काळ त्यांनी प्राध्यापक म्हणून विद्यार्थ्यांच्या मनावर अधिराज्य केलं. पण त्यांच्या ओळखीचं खरं वजन त्यांच्या लेखणीत होतं. “महाराणी ताराबाई”, “सेनापती संताजी घोरपडे”, “मराठेशाहीचा मागोवा” असे २५हून अधिक ग्रंथ त्यांनी लिहिले. प्रत्येक पुस्तक म्हणजे जणू इतिहासाच्या दालनातील एक नवा दरवाजा! त्यांनी केवळ संशोधन केलं नाही, तर इतिहास सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्याचं मोठं कार्य केलं.
इतिहास परिषदांचे अध्यक्षपद, Akhil Maharashtra Itihas Parishad मध्ये नेतृत्व, आणि १९९२ साली स्थापन केलेली महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनी—या सगळ्यांतून त्यांनी इतिहासाला चळवळीचं रूप दिलं. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रकाशित झालेला ‘राजर्षी शाहू स्मारक ग्रंथ’ हा संशोधनाचा मैलाचा दगड ठरला. त्यांच्या कार्याचा गौरव देशपातळीवरही झाला आणि राष्ट्रपतींच्या हस्ते त्यांना सन्मानित करण्यात आलं. पण आज, या सगळ्या गौरवापेक्षा मोठं सत्य एकच—“इतिहास सांगणारा आवाज शांत झाला.” त्यांच्या लेखणीतून जिवंत झालेली मराठेशाही आता त्यांच्या स्मृतीतूनच पुढे जाईल. 🙏📜