महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २० मे २०२६ ।। 4 Day Work Week India Labour Code: कार्यालयीन जीवनात सोमवार ते शुक्रवार धावपळ आणि शनिवार-रविवार श्वास घेण्याइतकीच उसंत — हीच भारतीय नोकरदारांची वर्षानुवर्षांची परंपरा! पण आता सरकारच्या नव्या लेबर कोडमुळे या परंपरेला ‘लाँग वीकेंड’चा तडका मिळण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. आठवड्यात फक्त चार दिवस ऑफिस आणि सलग तीन दिवस सुट्टी, ही कल्पना ऐकताच अनेक कर्मचाऱ्यांच्या चेहऱ्यावर आनंदाचे फुलपाखरू उडाले असेल. मात्र, या सुट्टीच्या गुलाबाला १२ तासांच्या कामाचे काटेही आहेत, हे विसरून चालणार नाही. कारण कमी दिवस ऑफिस म्हणजे काम कमी नव्हे; उलट एका दिवसात जास्त वेळ खुर्चीला चिकटून राहण्याची तयारी ठेवावी लागणार आहे. सरकारी भाषेत याला “वर्किंग फ्लेक्सिबिलिटी” म्हणतात आणि कर्मचाऱ्यांच्या भाषेत “सुट्टीसाठी अतिरिक्त मेहनत”!
नव्या नियमांनुसार आठवड्याचे एकूण ४८ तास काम कायम राहणार असले, तरी ते चार दिवसांत पूर्ण करायचे असल्यास दररोज जवळपास १२ तास काम करावे लागेल. अर्थात, या वेळेत ब्रेक आणि विश्रांतीचाही समावेश असेल. म्हणजे सकाळी ऑफिसमध्ये प्रवेश करताना सूर्य डोक्यावर आणि बाहेर पडताना चंद्र हजर, अशी परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. मात्र, या व्यवस्थेतील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे कंपन्या कर्मचाऱ्यांवर हा नियम जबरदस्तीने लादू शकणार नाहीत. कर्मचारी आणि व्यवस्थापन दोघांची संमती असेल तरच हा पर्याय लागू होणार आहे. त्यामुळे “काम जास्त, पगार तोच” असा जुना कॉर्पोरेट विनोद तरी थोडा फिका पडेल. शिवाय, ४८ तासांपेक्षा अधिक काम घेतल्यास दुप्पट ओव्हरटाईम देण्याची सक्ती असल्याने कंपन्यांनाही कर्मचाऱ्यांचा वेळ मोजून वापरावा लागणार आहे.
या नव्या मॉडेलचा सर्वाधिक फायदा आयटी, आयटीईएस, मार्केटिंग, डिझायनिंग आणि प्रोजेक्ट-आधारित क्षेत्रांना होणार असल्याचे मानले जाते. कारण या क्षेत्रांनी आधीच ‘वर्क फ्रॉम होम’ आणि फ्लेक्सिबल वेळेची सवय लावून घेतली आहे. पण रुग्णालये, हॉटेल्स, ट्रान्सपोर्ट, लॉजिस्टिक्स किंवा कारखान्यांसाठी ही कल्पना म्हणजे जणू चौकोनी चाकावर गाडी चालवण्याचा प्रयोगच! कारण तिथे सेवा २४ तास सुरू ठेवावी लागते. त्यामुळे “चार दिवस काम” ही कल्पना सगळ्यांसाठी समान गोड ठरणार नाही. तरीही, भारतीय नोकरदारांच्या आयुष्यात “शुक्रवारी संध्याकाळपासून सोमवार सकाळपर्यंत सुट्टी” ही कल्पनाच इतकी मोहक आहे की अनेक जण १२ तासांच्या शिफ्टलाही हसत सामोरे जातील. शेवटी, नोकरदार माणसाच्या आयुष्यात तीन दिवस सलग सुट्टी म्हणजे सरकारी बोनसपेक्षाही मोठा आनंद असतो!