समुद्रात जाळीवर सुरक्षित उतरले अवाढव्य रॉकेट; पुनर्वापर तंत्रज्ञानात चीनची मोठी झेप, अंतराळ स्पर्धेला नवे वळण
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ११ जुलै २०२६ ।। अंतराळ जिंकण्याची शर्यत आता केवळ रॉकेट उडविण्यापुरती राहिलेली नाही; ती कमी खर्चात, अधिक अचूक आणि पुनर्वापरक्षम तंत्रज्ञान विकसित करण्याची झाली आहे. या स्पर्धेत चीनने आता जगाचे लक्ष वेधून घेणारा नवा पराक्रम केला आहे. लाँग मार्च-10A रॉकेटचा पहिला टप्पा समुद्रातील विशेष जाळीवर सुरक्षित उतरवत चीनने अंतराळ तंत्रज्ञानात नवा इतिहास रचल्याचा दावा केला आहे. एका कक्षीय रॉकेट बूस्टरला नेट-आधारित सागरी प्लॅटफॉर्मवर नियंत्रित पद्धतीने पकडण्याची ही जगातील पहिली यशस्वी चाचणी मानली जात आहे. अवकाश मोहिमांमध्ये खर्च कमी करण्याच्या आणि पुनर्वापरक्षम रॉकेट विकसित करण्याच्या शर्यतीत चीनने आता मोठी झेप घेतल्याचे या यशातून स्पष्ट झाले आहे.
चायना एरोस्पेस सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कॉर्पोरेशनच्या माहितीनुसार, लाँग मार्च-10A रॉकेटने हैनान कमर्शियल स्पेस लॉन्च साइटवरून यशस्वी उड्डाण केले. अवघ्या सहा मिनिटांत रॉकेटचे दोन टप्पे वेगळे झाले आणि पहिल्या टप्प्यातील बूस्टरने नियंत्रित वेगाने समुद्राच्या दिशेने उतरण्यास सुरुवात केली. समुद्रातील विशेष रिकव्हरी प्लॅटफॉर्मवर उभारलेल्या मजबूत जाळीवर तो सुरक्षितपणे उतरविण्यात आला. आतापर्यंत स्पेसएक्ससारख्या कंपन्या समुद्रातील ड्रोन जहाजांवर रॉकेट उतरवण्याची पद्धत वापरत होत्या. चीनने मात्र जाळीच्या साहाय्याने बूस्टर पकडण्याची वेगळी आणि संभाव्यतः अधिक सुरक्षित पद्धत अवलंबत स्वतःची स्वतंत्र दिशा दाखवली आहे.
या तंत्रज्ञानाचे महत्त्व केवळ एका यशस्वी प्रयोगापुरते मर्यादित नाही. प्रत्येक मोहिमेनंतर महागडे रॉकेट बूस्टर समुद्रात नष्ट होण्याऐवजी सुरक्षितपणे परत मिळाल्यास ते पुन्हा वापरता येतात. त्यामुळे अवकाश मोहिमांचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होतो आणि प्रक्षेपणांची संख्या वाढविणेही शक्य होते. पुनर्वापरक्षम रॉकेटमुळे अवकाश संशोधन अधिक किफायतशीर बनत असल्याने अमेरिका, चीन आणि इतर महासत्ता या क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक करत आहेत. या नव्या प्रयोगामुळे चीनच्या पुनर्वापरक्षम रॉकेट कार्यक्रमाला निर्णायक गती मिळण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
मानवी चंद्र मोहिमा, अवकाश स्थानकांचा विस्तार आणि मोठ्या उपग्रहांचे प्रक्षेपण यासाठी लाँग मार्च-10A मालिकेची निर्मिती केली जात आहे. या यशामुळे चीनने केवळ एक रॉकेट उतरवले नाही, तर अंतराळ क्षेत्रातील महासत्तांच्या स्पर्धेला नवे वळण दिले आहे. अवकाश संशोधनात आघाडी मिळवण्यासाठी तंत्रज्ञान, वेग आणि खर्च या तिन्ही आघाड्यांवर आता स्पर्धा अधिक तीव्र होणार आहे. कालपर्यंत अंतराळात पोहोचणे हे मोठे यश मानले जात होते; आता मात्र अंतराळातून सुरक्षित परत येणे आणि त्याच रॉकेटला पुन्हा उड्डाणासाठी सज्ज करणे, हीच खरी पुढची क्रांती ठरत आहे.