ओडेसा बंदरात व्यापारी जहाजावर हल्ला; दोन भारतीय सुरक्षित, दोघांचा शोध सुरू, सागरी सुरक्षेवर गंभीर प्रश्न
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २७ जुलै २०२६ ।। रशिया-युक्रेन युद्धाला चार वर्षांहून अधिक काळ उलटला, पण काळ्या समुद्रातील व्यापारी जहाजांसाठी मृत्यूची सावली अजूनही दूर गेलेली नाही. रणांगणावर गोळ्या झाडल्या जातात, पण त्याची किंमत अनेकदा शस्त्र न उचलणाऱ्या नागरिकांना आणि व्यापारी जहाजांवरील खलाशांना मोजावी लागते. युक्रेनमधील ओडेसा बंदरात २५ जुलै रोजी ‘एमव्ही एजीएन रॅग्नर’ या व्यापारी जहाजावर झालेल्या हल्ल्याने पुन्हा एकदा ही कटू वस्तुस्थिती समोर आणली आहे. जहाजावर चार भारतीय खलाशी कार्यरत होते. भारतीय दूतावासाने दोन भारतीय सुरक्षित असल्याची पुष्टी केली असली, तरी उर्वरित दोघांचा अद्याप शोध सुरू आहे. भारतीय दूतावासाने स्थानिक प्रशासनाशी सातत्याने संपर्क ठेवून शोध आणि बचाव मोहिमेवर लक्ष ठेवले असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
या घटनेचे गांभीर्य एवढ्यावरच संपत नाही. अवघ्या आठवडाभरापूर्वी ‘एमव्ही गोल्डन लिओ’ या व्यापारी जहाजावर झालेल्या हल्ल्यात चार भारतीय खलाशांचा मृत्यू झाला होता, तर आणखी एक जखमी झाला होता. त्या घटनेनंतर भारताने तीव्र निषेध नोंदवत राजनैतिक पातळीवर आक्षेपही व्यक्त केला होता. पण त्यानंतर पुन्हा त्याच परिसरात दुसऱ्या जहाजावर हल्ला होणे, ही केवळ योगायोगाची बाब राहिलेली नाही. काळ्या समुद्रातील व्यापारी मार्ग आता युद्धाच्या छायेखाली आले आहेत आणि व्यापारी जहाजेही सुरक्षित राहिलेली नाहीत. ओडेसा हे युक्रेनचे महत्त्वाचे निर्यात बंदर असल्याने ते सातत्याने हल्ल्यांच्या केंद्रस्थानी राहिले आहे. परिणामी या मार्गावर काम करणाऱ्या हजारो आंतरराष्ट्रीय खलाशांचे आयुष्य रोज धोक्याच्या छायेत जात आहे.
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या सागरी मनुष्यबळ पुरवठादार देशांपैकी एक आहे. हजारो भारतीय खलाशी परदेशी ध्वजाखाली चालणाऱ्या व्यापारी जहाजांवर कार्यरत आहेत. त्यामुळे युद्ध कुठेही असो, त्याचा फटका भारतीय कुटुंबांनाही बसतो. परराष्ट्र मंत्रालयाने काळ्या समुद्र परिसरात काम करणाऱ्या भारतीय खलाशांसाठी नव्याने सुरक्षा सूचना जारी केली असून, संघर्षग्रस्त सागरी मार्गांवर नियुक्ती स्वीकारताना अत्यंत सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन केले आहे. एप्रिलपासून या भागात क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांचे प्रमाण वाढल्याचे अधिकृत सूत्रांनी नमूद केले आहे. व्यापारी जहाजे ही आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची जीवनवाहिनी असली, तरी युद्धात त्यांची सुरक्षितता दिवसेंदिवस अधिक धोक्यात येत असल्याचे चित्र आहे.
युद्धात पहिला बळी सत्याचा जातो, असे म्हटले जाते; पण या संघर्षाने दाखवून दिले की दुसरा बळी निरपराध नागरिकांचा जातो. जहाजावरचा भारतीय खलाशी ना राजकारण करतो, ना युद्ध लढतो; तो केवळ आपल्या कुटुंबासाठी समुद्रात कष्ट करत असतो. तरीही त्यालाच युद्धाची किंमत जीव देऊन चुकवावी लागत आहे. जागतिक महासत्ता संघर्ष करत राहतील, आरोप-प्रत्यारोप सुरू राहतील; पण व्यापारी जहाजांची सुरक्षा, आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्गांचे संरक्षण आणि निष्पाप खलाशांचे प्राण वाचवण्यासाठी ठोस जागतिक यंत्रणा उभी राहिली नाही, तर अशा दुर्घटना पुन्हा घडत राहतील. दोन भारतीय अजूनही बेपत्ता आहेत. त्यांच्या सुरक्षिततेची प्रतीक्षा केवळ त्यांच्या कुटुंबीयांची नाही, तर संपूर्ण देशाची आहे.