जमीन-सोन्याच्या पारंपरिक बचतीला टक्कर; बँक, शेअर्स आणि म्युच्युअल फंडांकडे वाढता ओढा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ ऑगस्ट २०२६ ।। भारतीयांच्या घरात पैसा आला की आधी सोनाराच्या दुकानाची वाट धरायची, मग जमिनीचा तुकडा शोधायचा आणि उरले तर बँकेत ठेवायचे—बचतीचा हा पारंपरिक मंत्र आता हळूहळू बदलताना दिसत आहे. भारतीय कुटुंबांचा पैसा आता केवळ सोनं आणि जमिनीत अडकून राहिलेला नाही; तो बँक ठेवी, शेअर बाजार आणि म्युच्युअल फंडांकडेही वेगाने वळत आहे. जेएम फायनान्शियलच्या अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये वैयक्तिक बँक ठेवी ९.७ टक्क्यांनी वाढून तब्बल १३४.८ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचल्या. विशेष म्हणजे बँक खात्यांची संख्या फक्त १.८ टक्क्यांनी वाढली. म्हणजे नवीन खाती उघडण्यापेक्षा जुन्या खात्यांमध्येच पैसा फुगत आहे! सरासरी ठेव रक्कमही ५१,४९४ रुपयांवर गेली आहे.
हा बदल केवळ आकड्यांचा खेळ नाही, तर भारतीयांच्या बचतीच्या विचारसरणीत सुरू झालेला बदल आहे. २००५ मध्ये भारतीय कुटुंबांच्या बचतीतील आर्थिक मालमत्तेचा वाटा ३९.५ टक्के होता; तो आर्थिक वर्ष २०२४ मध्ये ४४.७ टक्क्यांवर पोहोचला. कोरोनानंतर ऑनलाइन बँकिंग, डिजिटल व्यवहार आणि गुंतवणूक प्लॅटफॉर्मचा वापर वाढल्याने हा बदल अधिक वेगाने झाला. पूर्वी ‘शेअर बाजार म्हणजे जुगार’ म्हणणाऱ्या घरात आज एसआयपीची चर्चा सुरू आहे आणि ‘डिमॅट खाते काढलं का?’ हा प्रश्नही सहज विचारला जातो. पण बाजारात पैसा टाकणे म्हणजे हमखास पैसा वाढणे, असा गैरसमज मात्र करून घेऊ नये; गुंतवणुकीसोबत जोखीमही तितकीच खरी असते.
शेअर बाजारातील सर्वसामान्यांचा वाढता सहभाग या बदलाची साक्ष देतो. आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये निवासी वैयक्तिक डिमॅट खात्यांमध्ये १७.६ टक्क्यांची वाढ झाली आणि म्युच्युअल फंड फोलिओंची संख्या १६.८ टक्क्यांनी वाढून सुमारे २७.४ कोटींवर पोहोचली. जुलै २०२६ पर्यंत म्युच्युअल फंड उद्योगातील एकूण फोलिओ संख्या आणखी वाढून २८.०९ कोटींवर गेली आहे. मात्र भारतात अजूनही शेअर बाजाराची पोहोच तुलनेने मर्यादित आहे. त्यामुळे भविष्यात कोट्यवधी नव्या गुंतवणूकदारांसाठी आर्थिक बाजाराचे दरवाजे उघडण्याची मोठी संधी असल्याचे चित्र आहे.
या आर्थिक बदलात महिलांची भूमिकाही अधिक ठळक होत आहे. महिलांच्या बँक ठेवी आणि खात्यांची वाढ पुरुषांच्या तुलनेत वेगाने होत असल्याचे अहवालातील आकडे सांगतात. मात्र ‘सोनं की शेअर?’ किंवा ‘जमीन की म्युच्युअल फंड?’ याचे एकच उत्तर प्रत्येकासाठी लागू होत नाही. वय, उत्पन्न, आर्थिक उद्दिष्टे, जोखीम सहन करण्याची क्षमता आणि गुंतवणुकीचा कालावधी पाहून निर्णय घेणे महत्त्वाचे आहे. भारतीयांचा पैसा बदलतोय, विचार बदलतोय; पण शहाणपणाची गुंतवणूक म्हणजे एका घोड्यावर पैज नव्हे—योग्य समतोल राखून भविष्याची तजवीज!