मोबाईलवरून चेहरा स्कॅन करून प्रक्रिया पूर्ण; मात्र फक्त अधिकृत ॲपच वापरण्याचा नागरिकांना सल्ला
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ ऑगस्ट २०२६ ।। रेशन दुकानाच्या फेऱ्या, रांगेत उभे राहणे आणि ‘आज सर्व्हर बंद आहे’ हे वाक्य ऐकण्याचा कंटाळा आला असेल, तर लाभार्थ्यांसाठी दिलासादायक पर्याय उपलब्ध आहे. रेशन कार्डधारकांना आता ‘Mera eKYC’ या अधिकृत ॲपच्या माध्यमातून आधाराधारित फेस ऑथेंटिकेशन करून ई-केवायसीची प्रक्रिया घरबसल्या करता येते. राष्ट्रीय माहिती विज्ञान केंद्राच्या डीएफपीडी विभागाने विकसित केलेले हे ॲप रेशन कार्डधारकांसाठी आधार क्रमांक आणि ओटीपीच्या मदतीने चेहरा पडताळणीची सुविधा देते. महाराष्ट्रात सार्वजनिक वितरण प्रणालीत लाभार्थ्यांची पडताळणी आणि आधार संलग्नीकरणासाठी ई-केवायसी मोहीम राबविण्यात येत आहे.
प्रक्रिया साधी असली तरी घाईत चुकीचे ॲप डाउनलोड करण्याचा उद्योग करू नका. गुगल प्ले स्टोअरवर National Informatics Centre, DFPD Division या अधिकृत विकसकाचे ‘Mera eKYC’ ॲप तपासून डाउनलोड करा. आधाराधारित फेस ऑथेंटिकेशनसाठी आवश्यक अधिकृत फेस ऑथेंटिकेशन सेवा वापरून पुढील प्रक्रिया सुरू करता येते. ॲपमध्ये राज्य निवडून रेशन कार्डातील सदस्याचा १२ अंकी आधार क्रमांक भरायचा आणि आधारशी जोडलेल्या मोबाईल क्रमांकावर आलेला ओटीपी वापरून पडताळणी करायची. आधार क्रमांक टाकताना सार्वजनिक ठिकाणी स्क्रीन उघडी ठेवू नये—कारण ई-केवायसीचे काम दोन मिनिटांचे असले तरी फसवणूक करणाऱ्यांची नजर त्याहून वेगवान असते!
यानंतर मोबाईलच्या कॅमेऱ्याद्वारे संबंधित सदस्याची फेस ऑथेंटिकेशन प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. स्क्रीनवरील सूचनांनुसार चेहरा योग्य प्रकाशात स्कॅन करावा. चेहरा पडताळणी यशस्वी झाल्यानंतर प्रक्रिया पूर्ण झाल्याचा संदेश मिळू शकतो. मात्र प्रत्येक सदस्याची स्थिती, राज्यातील तांत्रिक व्यवस्था आणि आधारमधील तपशील यानुसार प्रक्रिया वेगळी असू शकते. तांत्रिक अडचण, ओटीपी न मिळणे किंवा फेस ऑथेंटिकेशन अयशस्वी झाल्यास घाबरून रेशनचा हक्क सोडण्याचे कारण नाही; केंद्र सरकारनेही खऱ्या लाभार्थ्यांना केवळ तांत्रिक अडचणींमुळे धान्य नाकारू नये, अशा पर्यायी पडताळणीच्या व्यवस्था सुचवल्या आहेत.
महाराष्ट्रात रेशन कार्ड आणि लाभार्थ्यांची माहिती तपासण्यासाठी अधिकृत RCMS आणि अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभागाच्या संकेतस्थळांचा वापर करणे सुरक्षित ठरते. सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या बनावट लिंक, अनोळखी एपीके फाइल किंवा ‘ई-केवायसी करा आणि पैसे मिळवा’ अशा संदेशांपासून मात्र चार हात दूर राहा. ई-केवायसी ही लाभार्थ्यांची ओळख पडताळून सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेतील गैरप्रकार रोखण्यासाठी महत्त्वाची प्रक्रिया आहे; पण कोणत्या सदस्यासाठी आणि कोणत्या टप्प्यावर ती आवश्यक आहे, याची माहिती स्थानिक रेशन दुकान किंवा अधिकृत विभागाकडून तपासणेच शहाणपणाचे. रेशनचा हक्क टिकवायचा असेल तर मोबाईल हातात घ्या—पण अधिकृत ॲपच वापरा आणि आधारची माहिती कोणालाही उगाच देऊ नका!