ऊर्जा धक्का एका बाजूला, AIचा विकासवेग दुसऱ्या बाजूला; IMF प्रमुखांचा वाढते कर्ज आणि महागाईबाबत गंभीर इशारा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २८ ऑगस्ट २०२६ ।। Global Economy Crisis :मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य परिस्थितीचा धक्का जगाने अपेक्षेपेक्षा चांगल्या प्रकारे झेलला असला, तरी संकट संपलेले नाही, असा स्पष्ट इशारा आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या व्यवस्थापकीय संचालक क्रिस्टालिना जॉर्जियेवा यांनी दिला आहे. इराण संघर्षामुळे निर्माण झालेल्या ऊर्जा धक्क्याने जागतिक अर्थव्यवस्थेची परीक्षा घेतली. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील पुरवठा संकट, तेलाच्या किमती आणि ऊर्जा उपलब्धतेवरील दबावामुळे अनेक देशांच्या अर्थकारणाची घडी विस्कटण्याची भीती होती. मात्र ऊर्जा साठ्यांचा वापर, आखाती क्षेत्राबाहेरील वाढलेला पुरवठा आणि अक्षय ऊर्जेच्या वाढत्या वापरामुळे जगाने हा धक्का अपेक्षेपेक्षा चांगला झेलला. पण IMFचा इशारा स्पष्ट आहे—वादळ ओसरल्यासारखे दिसत असले तरी ढग अजून गेलेले नाहीत.
खरा धोका आता सरकारी तिजोऱ्यांवर वाढणाऱ्या दबावाचा आहे. अनेक देशांमध्ये रोखे उत्पन्न वाढत आहे, कर्जाचा बोजा जड होत आहे आणि महागाई कमी करण्याची प्रक्रिया ठप्प झाल्याची चिंता जॉर्जियेवा यांनी व्यक्त केली आहे. महागाई पुन्हा उसळी घेतल्यास मध्यवर्ती बँकांना व्याजदर कठोर ठेवावे लागू शकतात. त्याचा थेट परिणाम सरकारच्या कर्जखर्चावर, उद्योगांच्या गुंतवणुकीवर आणि सर्वसामान्यांच्या खिशावर होऊ शकतो. म्हणजे एका बाजूला महाग तेल आणि दुसऱ्या बाजूला महाग पैसा—जागतिक अर्थव्यवस्था सध्या याच दुहेरी कात्रीत अडकली आहे. IMFच्या मते, एप्रिलच्या तुलनेत काही धोके अधिक संतुलित झाले असले तरी वित्तीय दबाव आणि महागाईचा धोका अजूनही कायम आहे.
या सगळ्या नकारात्मक चित्रात कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI ही अर्थव्यवस्थेसाठी आशेची बाजू ठरत आहे. अमेरिकेत सुरू झालेली AIमधील गुंतवणुकीची लाट आता इतर देशांपर्यंत पोहोचत असून, डेटा सेंटर, संगणकीय पायाभूत सुविधा आणि AI हार्डवेअरवरील खर्च वाढत आहे. यामुळे कंपन्यांचे उत्पन्न आणि ग्राहक खर्चाला काही प्रमाणात आधार मिळत असल्याचे IMF प्रमुखांनी नमूद केले. त्यांच्या मते, जगात सध्या एका प्रकारची रस्सीखेच सुरू आहे—एका टोकाला ऊर्जा संकट विकासाला खाली खेचत आहे, तर दुसऱ्या टोकाला AI गुंतवणूक अर्थव्यवस्थेला पुढे ढकलत आहे.
मात्र AIचा वेग वाढला म्हणून तेल, कर्ज आणि महागाईचे प्रश्न आपोआप मिटणार नाहीत. ऊर्जा किमती पुन्हा वाढल्या, वित्तीय तूट नियंत्रणाबाहेर गेली किंवा व्यापारी तणाव वाढला, तर जागतिक विकासाला पुन्हा मोठा धक्का बसू शकतो. IMFने देशांना विश्वासार्ह वित्तीय धोरण आखण्याचे आणि वाढत्या कर्जावर नियंत्रण ठेवण्याचे आवाहन केले आहे. थोडक्यात, जग आर्थिक संकटातून पूर्णपणे बाहेर पडलेले नाही; ते सध्या संकट आणि संधी यांच्या मधोमध उभे आहे. AI विकासाचे इंजिन ठरू शकते, पण त्याच वेळी महागाई आणि कर्जाचा ब्रेक निकामी झाला, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेची गाडी पुन्हा घसरू शकते!