गणेशोत्सव असो वा भंडारा, अन्नसुरक्षेचे जुने नियम सर्वांसाठीच; FDAची ३,१०० आस्थापनांवर तपासणी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २८ ऑगस्ट २०२६ ।। गणेशोत्सवात मंडळांकडून होणाऱ्या महाप्रसाद आणि भंडाऱ्यांवर FDAने नवा नियम आणला आहे का, या चर्चेला आता पूर्णविराम मिळाला आहे. अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले की, महाप्रसाद, भंडारा किंवा गणेशोत्सवासाठी स्वतंत्र नवा नियम करण्यात आलेला नाही. मुद्दा सणाचा नसून अन्नसुरक्षेच्या नियमांचे पालन होत आहे की नाही, हाच असल्याचे त्यांनी ठामपणे सांगितले. ‘हे महाप्रसादाबद्दल नाही, हे रेग्युलेशन्सबद्दल आहे,’ अशा स्पष्ट शब्दांत त्यांनी भूमिका मांडली. म्हणजे गणपती बाप्पाच्या नावावर अन्नवाटप होत असल्याने अन्नसुरक्षेचे नियम सुट्टीवर जात नाहीत आणि व्यावसायिक उपक्रम असल्यास कायद्याची चौकट पाळावीच लागते.
मुंढे यांच्या भूमिकेनुसार, Food Business Operatorsना आवश्यकतेनुसार नोंदणी किंवा परवाना घेणे आणि लागू असलेले Food Safety Standards पाळणे अपेक्षित आहे. हे नियम आधीपासून अस्तित्वात असून गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने अचानक लादण्यात आलेले नाहीत. जिथे विनापरवाना, आवश्यक मानकांशिवाय किंवा ठरलेल्या प्रोटोकॉलचे उल्लंघन करून अन्नपुरवठा होत असेल, तिथे FDA कारवाई करू शकते. मात्र धार्मिक उत्सवांतील पारंपरिक सामुदायिक महाप्रसाद आणि नियमित व्यावसायिक अन्न व्यवसाय याबाबत लागू कायदेशीर तरतुदी परिस्थितीनुसार वेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक मंडळावर सरसकट ‘नवा परवाना नियम’ लागू झाला आहे, असा गैरसमज करून घेऊ नये. अन्न तयार करताना स्वच्छता, सुरक्षित पाणी, दर्जेदार कच्चा माल आणि योग्य हाताळणी याला मात्र पर्याय नाही.
दरम्यान, FDAने राज्यभर अन्न क्षेत्रातील ३,१०० हून अधिक आस्थापनांची तपासणी केल्याची माहिती मुंढे यांनी पत्रकार परिषदेत दिली. तपासणीदरम्यान गंभीर त्रुटी आढळलेल्या १६५ आस्थापनांचे परवाने तात्काळ निलंबित करण्यात आले, तर ७५० हून अधिक आस्थापनांना सुधारणा नोटिसा बजावण्यात आल्या. निलंबित परवान्यांविरोधात काही व्यावसायिकांनी अपील केले असून, सुधारणा आणि पडताळणीनंतर अनेक प्रकरणांमध्ये दिलासाही देण्यात आला आहे. मुंढे यांनी स्पष्ट केले की, सार्वजनिक आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होण्याची शक्यता असेल, तरच तातडीची कठोर कारवाई केली जाते; नियमांचे पालन झाल्यानंतर पुनर्तपासणी करून पुढील निर्णय घेतला जातो.
FDAच्या कारवाईनंतर अनेक रेस्टॉरंट्स आणि खाद्य व्यावसायिकांनी स्वतःहून स्वच्छता, किचन नूतनीकरण आणि प्रक्रियेत सुधारणा सुरू केल्याचेही समोर आले आहे. काहींनी नियमित अंतराने किचन बंद ठेवून स्वच्छता करण्याची पद्धत स्वीकारली आहे. नागरिकांनीही खाद्यपदार्थांच्या गुणवत्ता आणि चवीत बदल जाणवत असल्याच्या प्रतिक्रिया दिल्या आहेत. भविष्यात ग्राहकांच्या अनुभवांसाठी औपचारिक फीडबॅक यंत्रणा उभारण्याचा विचार सुरू असल्याचे सांगण्यात आले. मुंढेंच्या एका वाक्यात या संपूर्ण मोहिमेचा गाभा सामावला आहे—“व्यावसायिकांनी नियम पाळले, तर नियामकाला सतत हस्तक्षेप करण्याची गरजच उरणार नाही.” सण साजरा करा, महाप्रसाद वाटा; पण स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेचा प्रसादही तितकाच प्रामाणिकपणे पाळा!