ट्रम्प यांचा ‘जगातील सर्वात मोठा’ करार; पेट्रोल स्वस्त होणार की हा फक्त राजकीय इंधनाचा धूर?
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३० ऑगस्ट २०२६ ।। अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी व्हेनेझुएलासोबतच्या तेल कराराची घोषणा करत जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. अमेरिकेला व्हेनेझुएलाच्या तब्बल ६५ अब्ज बॅरल सिद्ध तेलसाठ्यांवर बहुमताचे नियंत्रण मिळणार असल्याचा दावा ट्रम्प यांनी केला आहे. “जगाच्या इतिहासातील सर्वात मोठा तेल करार” असा गजरही करण्यात आला. परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबिओ, संरक्षणमंत्री पीट हेगसेथ आणि व्हेनेझुएलाच्या अंतरिम राष्ट्राध्यक्ष डेल्सी रोड्रिगेज यांच्या सहभागाने हा करार झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. मात्र मोठी घोषणा झाली म्हणजे दुसऱ्या दिवशी पेट्रोलपंपावर दर कमी होतील, असा समज करून घेणे म्हणजे तेलाच्या विहिरीतून थेट स्वस्ताईचा झरा वाहील अशी भोळी आशा बाळगण्यासारखे आहे.
ट्रम्प यांच्या मते, खासगी कंपन्यांच्या भागीदारीतून होणाऱ्या या करारामुळे अमेरिकेचा उपलब्ध तेलसाठा मोठ्या प्रमाणात वाढेल आणि भविष्यात पेट्रोलच्या किमती कमी करण्यास मदत होईल. अमेरिकी करदात्यांवर थेट खर्च पडणार नसल्याचाही दावा करण्यात आला आहे. व्हेनेझुएलाच्या सरकारने १७ महत्त्वाच्या तेलक्षेत्रांच्या विकासाचा उल्लेख करत मोठ्या प्रमाणावर खासगी गुंतवणूक येण्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे. मात्र कराराची नेमकी कायदेशीर रचना, कोणत्या कंपन्यांचा सहभाग आणि अमेरिकेचे “बहुमत नियंत्रण” प्रत्यक्षात नेमके कशावर असेल, याबाबत अजूनही अनेक प्रश्न अनुत्तरित आहेत. तेलाचा करार जितका मोठा, तितकी त्यातील बारीक अक्षरेही महत्त्वाची असतात!
व्हेनेझुएलाकडे जगातील सर्वात मोठ्या सिद्ध कच्च्या तेलसाठ्यांपैकी सुमारे ३०३ अब्ज बॅरलचा प्रचंड खजिना आहे. पण जमिनीखाली तेल असणे आणि ते बाजारात सहज पोहोचणे, या दोन अगदी वेगळ्या गोष्टी आहेत. खराब पायाभूत सुविधा, वर्षानुवर्षांची गुंतवणुकीची कमतरता, तांत्रिक अडचणी आणि अतिजड कच्च्या तेलाचे उत्पादन हे मोठे अडथळे आहेत. त्यामुळे ६५ अब्ज बॅरलचा आकडा ऐकून बाजारात उद्यापासून तेलाच्या नद्या वाहतील, अशी परिस्थिती नाही. उत्पादन वाढवणे, रिफायनऱ्यांपर्यंत पुरवठा करणे आणि जागतिक बाजारावर परिणाम घडवणे यासाठी वेळ लागणारच.
मादुरो सत्तेतून हटवल्यानंतर बदललेल्या राजकीय समीकरणात हा करार अमेरिकेसाठी ऊर्जा सुरक्षेइतकाच भू-राजकीय डावही मानला जात आहे. अमेरिकेतील वाढत्या पेट्रोल दरांचा राजकीय दबाव आणि धोरणात्मक तेलसाठा मजबूत करण्याची गरज या पार्श्वभूमीवर व्हेनेझुएलाचे तेल अचानक अधिक मौल्यवान झाले आहे. ट्रम्प यांनी पेट्रोल स्वस्त होईल, असा विश्वास व्यक्त केला असला तरी तज्ज्ञांचा सावध इशारा स्पष्ट आहे—तेलसाठ्यावर नियंत्रण मिळवण्याची घोषणा आणि प्रत्यक्ष उत्पादन वाढवून ग्राहकाच्या खिशाला दिलासा देणे यामध्ये मोठे अंतर असते. म्हणून सध्या एवढेच म्हणता येईल: करार ऐतिहासिक असू शकतो, पण पेट्रोल स्वस्त होण्याचा जल्लोष करण्यासाठी अजून पेट्रोलपंपाच्या फलकाकडेच पाहावे लागेल.