Re-KYCचा इशारा; कागदपत्रे अपुरी राहिल्यास डिजिटल पेमेंट स्वीकारताना अडचणी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ सप्टेंबर २०२६ ।। आज किराणा दुकानापासून चहाच्या टपरीपर्यंत ‘कॅश आहे का?’ हा प्रश्न जवळपास इतिहासजमा झाला आहे. QR कोड पुढे करा, ग्राहकाने स्कॅन केले की व्यवहार संपला! पण या डिजिटल सोयीला आता कागदपत्रांची पुन्हा परीक्षा द्यावी लागणार आहे. छोट्या व्यापाऱ्यांसाठी Re-KYC प्रक्रिया महत्त्वाची ठरत असून, काही पेमेंट प्लॅटफॉर्मनी व्यापाऱ्यांना सप्टेंबरच्या मध्यापूर्वी KYC अपडेट करण्याचे आवाहन केले आहे. विशेषतः Google Pay for Businessने आपल्या व्यापाऱ्यांना १५ सप्टेंबर २०२६पूर्वी KYC पूर्ण करण्याचे आवाहन केले असून, अन्यथा पेमेंट प्रक्रियेत व्यत्यय येऊ शकतो, असे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे दुकानात QR कोड लावून निर्धास्त बसलेल्या व्यापाऱ्यांनी आपल्या अॅपमधील KYC संबंधी नोटिफिकेशन तपासणे आता आवश्यक आहे.
या प्रक्रियेचा फटका प्रामुख्याने छोट्या दुकानदारांना बसू शकतो. किराणा, कपडे, हॉटेल, मेडिकल, फेरीवाले आणि स्थानिक सेवा देणारे व्यापारी मोठ्या प्रमाणावर UPIवर अवलंबून आहेत. Re-KYCमध्ये व्यापाऱ्याची ओळख, व्यवसायाचे स्वरूप आणि आवश्यक कागदपत्रे अद्ययावत केली जाऊ शकतात. Google Payच्या माहितीनुसार व्यवसायाच्या प्रकार आणि उलाढालीप्रमाणे GST किंवा इतर अधिकृत कागदपत्रांची आवश्यकता लागू शकते. व्यवसायाची उलाढाल ₹४० लाखांची मर्यादा ओलांडल्यास व्यापाऱ्याचे वर्गीकरणही बदलू शकते आणि अतिरिक्त पडताळणी करावी लागू शकते. म्हणजे QR कोड मोफत मिळाला म्हणून कागदपत्रांची जबाबदारीही मोफत संपत नाही!
PhonePeनेही व्यापाऱ्यांसाठी Re-KYC 2.0 प्रक्रिया लागू केली असून, त्यात मालकाची ओळख पडताळणी आणि व्यवसायाशी संबंधित कागदपत्रांची पडताळणी यावर भर देण्यात आला आहे. काही प्रकरणांत PAN, Aadhaar e-OTP, व्हिडिओ KYC आणि वैध व्यवसाय पुराव्याची आवश्यकता लागू शकते. त्यामुळे व्यापाऱ्यांनी WhatsAppवर आलेल्या कोणत्याही संशयास्पद लिंकवर क्लिक करून KYC करण्यापेक्षा संबंधित कंपनीच्या अधिकृत व्यापारी अॅपमधूनच प्रक्रिया करावी. कारण KYCच्या नावाखाली फसवणूक करणाऱ्यांची कमी नाही; QR कोडपेक्षा फसवणुकीचा कोडच अधिक धोकादायक ठरू शकतो.
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे १५ सप्टेंबर ही प्रत्येक QR व्यापाऱ्यासाठी RBIने स्वतंत्रपणे जाहीर केलेली सार्वत्रिक अंतिम तारीख आहे, असा दावा सध्या अधिकृत RBI परिपत्रकातून स्पष्ट होत नाही. मात्र संबंधित पेमेंट प्लॅटफॉर्मकडून व्यापाऱ्याला अॅपमध्ये KYC अपडेटची सूचना आली असेल, तर ती दुर्लक्षित करणे धोक्याचे आहे. व्यापाऱ्यांनी अॅप उघडून KYC स्टेटस तपासावे, मागितलेली कागदपत्रे तयार ठेवावीत आणि प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे की नाही हे निश्चित करावे. डिजिटल भारतात आता फक्त QR कोड लावून काम भागणार नाही; QRसोबत KYCही ‘ग्रीन’ असावी लागणार आहे!