दार्चुलात भूस्खलनामुळे चौलानी नदीचा प्रवाह विस्कळीत; दहा कुटुंबांचे स्थलांतर, महाकालीकाठच्या भागांना सतर्कतेचा इशारा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ६ सप्टेंबर २०२६ ।। नेपाळमध्ये नुकत्याच आलेल्या महापुराच्या जखमा अजून भरलेल्या नाहीत, तोच निसर्गाने पुन्हा इशारा दिला आहे. दार्चुला जिल्ह्यातील अपी हिमाल परिसरातील भट्टार येथे मोठ्या भूस्खलनामुळे चौलानी नदीचा प्रवाह काही काळ अंशतः अडला. डोंगराचा माती-दगडांचा मोठा ढिगारा नदीत कोसळल्याने पाण्याचा प्रवाह प्रभावित झाला. आणखी भूस्खलन झाले तर नदी पूर्णपणे अडून अचानक पाण्याचा लोंढा खालील वस्त्यांकडे धावण्याची भीती प्रशासनाने व्यक्त केली आहे. सध्या नदीचा प्रवाह पुन्हा सुरू झाला असला तरी परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यात येत आहे. दहा कुटुंबांना खबरदारी म्हणून सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे.
नदीला माणसाने अडवले तर धरण म्हणतात; डोंगराने अडवले तर संकटाचा ‘नैसर्गिक धरणा’चा खेळ सुरू होतो. चौलानी नदी हीच चिंता वाढवणारी कडी आहे. ती पुढे महाकाली नदीला मिळते आणि महाकालीच भारत-नेपाळ सीमेचा महत्त्वाचा नैसर्गिक भाग आहे. त्यामुळे सध्या नेपाळच्या नदीकाठच्या वस्त्यांना दिलेला इशारा भारताच्या सीमेलगतच्या भागांसाठीही दुर्लक्ष करण्यासारखा नाही. दार्चुला प्रशासनाने नदीकाठच्या नागरिकांना सतर्क राहण्याचे, पावसाच्या वेळी नदीजवळ न जाण्याचे आणि कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती निर्माण झाल्यास तातडीने माहिती देण्याचे आवाहन केले आहे.
दरम्यान, परिस्थिती हाताबाहेर जाऊ नये म्हणून सुरक्षा यंत्रणांनाही सज्ज ठेवण्यात आले आहे. सुदूरपश्चिम प्रांताचे मुख्यमंत्री खगराज भट्टा यांनी प्रशासन आणि सुरक्षा यंत्रणांना उच्च सतर्कतेवर राहण्याचे निर्देश दिले आहेत. चौलानी नदीच्या परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी सशस्त्र पोलीस दलाच्या जवानांना तैनात करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, प्रशासनाने भूस्खलन सुरूच असल्याचे सांगितले आहे. म्हणजे डोंगर अजून स्थिर झालेला नाही आणि त्यामुळे ‘धोका टळला’ असे म्हणण्याची वेळ आलेली नाही. हिमालयात डोंगर कोसळतो तेव्हा तो फक्त मातीचा ढिगारा नसतो; त्याच्यासोबत खाली राहणाऱ्या लोकांच्या घरांची, रस्त्यांची आणि जीवांची चिंता वाहत येते.
या नव्या संकटाची पार्श्वभूमीही तितकीच भयावह आहे. २६ ऑगस्टच्या विनाशकारी पुरानंतर नेपाळमध्ये ५ सप्टेंबरपर्यंत १,३४२ जणांचा मृत्यू झाला असून ४,८८६ जण अद्याप बेपत्ता आहेत, अशी नेपाळ पोलिसांची माहिती आहे. हजारो लोकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले असून बचाव आणि मृतदेह शोधण्याचे काम अद्याप सुरू आहे. अशा वेळी नदी पुन्हा अडणे म्हणजे आधीच जखमी असलेल्या देशाच्या छातीवर आणखी एक दगड. निसर्गाचा इशारा वेळेवर ऐकला, तर आपत्ती टाळता येते; पण डोंगर कोसळल्यानंतर शहाणपण दाखवण्यात अर्थ नसतो.