मॉस्कोत तीन तास खलबते, थेट झेलेन्स्कींची भेट; डोनबासच्या प्रश्नावर मात्र अजूनही तोडगा दूर
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ७ सप्टेंबर २०२६ ।। रशिया-युक्रेन युद्धाच्या धगधगत्या भट्टीत आता अमेरिकेने पुन्हा एकदा मुत्सद्देगिरीचा हातोडा मारला आहे. अमेरिकेचे विशेष दूत स्टीव विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर यांनी मॉस्कोमध्ये रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी तब्बल तीन तास चर्चा केल्यानंतर थेट युक्रेनची राजधानी कीव गाठली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प युद्ध संपवण्याच्या प्रयत्नांना पुन्हा वेग देत असल्याचे या दौऱ्यावरून स्पष्ट होते. विशेष म्हणजे, हे दोन्ही अमेरिकी प्रतिनिधी युक्रेनला प्रथमच अधिकृत भेट देत असून त्यांनी राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांची भेट घेतली. मात्र, तीन तासांच्या चर्चेनंतरही मॉस्कोत कोणताही ठोस शांतता करार किंवा मोठी घोषणा झाली नाही.
मॉस्कोतील बैठकीत पुतिन यांचा सूर मात्र अजूनही सावध आणि कठोरच राहिला. क्रेमलिनने चर्चा ‘रचनात्मक’ आणि ‘स्पष्ट’ झाल्याचे म्हटले असले, तरी युद्ध थांबवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत मतभेदांवर कोणताही निर्णायक तोडगा निघालेला नाही. रशियाची युद्धातील उद्दिष्टे आणि तथाकथित ‘संघर्षाची मूळ कारणे’ सोडवली गेली पाहिजेत, अशी भूमिका पुतिन यांनी घेतल्याचे वृत्त आहे. म्हणजेच शांततेच्या टेबलावर बसूनही दोन्ही बाजू आपापल्या लाल रेषा पुसायला तयार नाहीत. युद्ध थांबवणे आणि युद्ध जिंकणे, या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत; आणि सध्या मॉस्को व कीव याच दोन्ही वेगळ्या दिशांनी पाहत आहेत.
कीवमध्ये झेलेन्स्की यांनी अमेरिकी दूतांशी ‘विधायक आणि रचनात्मक’ चर्चेसाठी तयारी दर्शवली आहे. युक्रेनला न्याय्य, सन्मानजनक आणि दीर्घकालीन शांतता, तसेच भविष्यातील सुरक्षिततेची हमी हवी असल्याची भूमिका त्यांनी पुन्हा मांडली. पण शांततेच्या वाटेतील सर्वांत मोठा दगड म्हणजे भूभागाचा प्रश्न. डोनबाससह पूर्व युक्रेनमधील प्रदेशांवर रशियाची भूमिका कठोर आहे, तर आपल्या सार्वभौम भूभागाबाबत कोणतीही तडजोड मान्य नसल्याचे युक्रेनने स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे अमेरिकेचे दूत दोन्ही राजधानींच्या फेऱ्या मारत असले तरी नकाशावरील सीमारेषाच सध्या शांततेच्या मार्गात काटेरी कुंपण बनल्या आहेत.
या पार्श्वभूमीवर दोन्ही देशांनी अमेरिकी प्रतिनिधींच्या भेटीदरम्यान राजधानींवरील हल्ले तात्पुरते रोखण्याबाबत हालचाली केल्या असल्या, तरी युद्धाची धग इतर भागांत कायम आहे. रणांगणावर गोळ्या सुरू आणि चर्चेच्या टेबलावर शांततेच्या घोषणा—यालाच आजच्या युद्धाचे विचित्र राजकारण म्हणावे लागेल. ट्रम्प प्रशासनाने या नव्या प्रयत्नातून पुढील वाटाघाटींचा मार्ग खुला करण्याचा प्रयत्न केला आहे. मात्र, पुतिन आणि झेलेन्स्की यांच्या भूमिका जिथे जुळत नाहीत, तिथे केवळ विमानाने मॉस्कोहून कीव गाठल्याने शांतता मिळणार नाही. आता प्रश्न एकच—अमेरिकेचे दूत दोन्ही बाजूंमध्ये सुवर्णमध्य शोधतील, की हीही शांतता मोहीम युद्धाच्या धुरात विरून जाईल?