FSSAIचा खळबळजनक दावा; ‘न्यूट्रल स्पिरिट आणि फ्लेवर’मुळे वर्गीकरणावर प्रश्न, पुढील सुनावणीकडे लक्ष
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ९ सप्टेंबर २०२६ ।। Old Monk is not rum FSSAI Bombay High Court claim : देशातील मद्यप्रेमींसाठी ‘ओल्ड मॉन्क’ हे केवळ एका बाटलीचे नाव नाही; अनेकांसाठी ती आठवण, सवय आणि थंडीच्या रात्रींची सोबत आहे. पण आता या जुन्या मित्राची ओळखच न्यायालयात तपासली जात आहे! “ओल्ड मॉन्कला रम म्हणता येणार नाही,” अशी भूमिका भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) बॉम्बे उच्च न्यायालयात घेतल्याने मोठी खळबळ उडाली आहे. FSSAIच्या म्हणण्यानुसार, उत्पादनात न्यूट्रल स्पिरिट आणि अतिरिक्त रम फ्लेवरिंगचा वापर होत असल्याने ते नियमानुसार थेट ‘रम’च्या श्रेणीत बसत नाही. त्यामुळे ‘रम’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या लोकप्रिय पेयाच्या बाटलीवरच आता कायद्याचा भिंग लागला आहे.
या प्रकरणाचा वाद केवळ बाटलीवर काय लिहिले आहे, एवढ्यापुरता मर्यादित नाही. FSSAIने न्यायालयात उत्पादनाची मूळ रचना आणि स्वरूप हाच मुख्य मुद्दा असल्याचे सांगितले. नियामक संस्थेच्या भूमिकेनुसार, कृत्रिम किंवा ‘नेचर-आयडेंटिकल’ फ्लेवरिंगमुळे उत्पादनाची नैसर्गिक ओळख बदलते आणि ग्राहकांची दिशाभूल होण्याचा प्रश्न निर्माण होतो. त्यामुळे असे उत्पादन ‘रम-फ्लेवर्ड स्पिरिट’ म्हणून ओळखले जावे, असा युक्तिवाद करण्यात आला आहे. ‘७ इयर्स ओल्ड ब्लेंडेड’ आणि इतर लेबलवरील दाव्यांवरही प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत. म्हणजे बाटली जुनी, ब्रँड जुना, चाहतावर्गही जुना; पण आता प्रश्न असा—नावाखाली नेमके काय विकले जाते?
या वादाचा संबंध महाराष्ट्रातील विक्रीवरील कारवाईशीही आहे. ओल्ड मॉन्कची विक्री थांबविण्याच्या आदेशाविरोधात उत्पादक कंपनीने उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती. सुनावणीदरम्यान कंपनीने लेबलमध्ये बदल करण्याची तयारी दर्शविल्याचे वृत्त आहे. ‘Added Flavour’ किंवा उत्पादनाच्या स्वरूपाबाबत अधिक स्पष्ट माहिती देण्यासह काही दावे हटविण्याचा प्रस्तावही चर्चेत आला आहे. मात्र न्यायालयाने तात्काळ दिलासा देण्यास नकार दिला असून सुधारित लेबलांची तपासणी करण्यासाठी नियामक यंत्रणेला वेळ देण्यात आला आहे. त्यामुळे हा ‘रम आहे की नाही’ असा प्रश्न केवळ मद्यप्रेमींच्या गप्पांचा विषय राहिलेला नसून तो थेट ग्राहकांच्या माहितीच्या अधिकाराचा आणि उत्पादनाच्या प्रामाणिक वर्गीकरणाचा प्रश्न बनला आहे.
या प्रकरणात एक गोष्ट मात्र स्पष्ट आहे—FSSAIने घेतलेली भूमिका म्हणजे अंतिम न्यायालयीन निकाल नाही. अंतिम निर्णय उच्च न्यायालयाच्या पुढील सुनावणीनंतरच स्पष्ट होईल. पुढील सुनावणी ११ सप्टेंबरला होणार असल्याने ओल्ड मॉन्कच्या लेबलचे आणि विक्रीचे भवितव्य काय, याकडे उद्योगक्षेत्रासह ग्राहकांचे लक्ष लागले आहे. पण या वादाने एक मोठा प्रश्न समोर आणला आहे: बाटलीवर मोठ्या अक्षरांत दिसणारे नाव आणि आत असलेले उत्पादन यांची ओळख एकच असली पाहिजे का? उत्तर अर्थातच ‘होय’ असेल. कारण ग्राहकाला आकर्षक नाव विकणे सोपे असते; पण बाटलीतील सत्य सांगणे हीच खरी कसोटी असते!