गणेशोत्सवाच्या तोंडावर पिंपरी-चिंचवडमध्ये वाढल्या ऑर्डर्स; नवीन वाद्यांसह दुरुस्तीच्या कामालाही जोर
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १० सप्टेंबर २०२६ ।। गणेशोत्सव जवळ आला की शहराचा नाद आधी बदलतो आणि मग वातावरण. एरवी शांत असलेल्या मैदानांमध्ये ढोलाचा ठेका घुमू लागतो, ताशाच्या काठ्या हवेत फिरू लागतात आणि पथकांच्या सरावाला वेग येतो. पिंपरी-चिंचवडमध्येही यंदा गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर ढोल-ताशांची मागणी वाढली असून, वाद्य बनविणारे कारागीर सध्या ऑर्डर्स पूर्ण करण्यात गुंतले आहेत. नवीन ढोल-ताशांसोबत जुन्या वाद्यांची दुरुस्ती, कातडी बदलणे, रस्सी बांधणे आणि ताशांची ट्युनिंग अशी कामे युद्धपातळीवर सुरू आहेत. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरात ढोल-ताशा पथकांची मोठी परंपरा असल्याने उत्सव सुरू होण्यापूर्वीच कारागिरांच्या कार्यशाळांमध्ये लगबग वाढल्याचे चित्र आहे.
गणेशोत्सवाच्या एक-दोन महिने आधी अनेक पथकांचा सराव सुरू होतो. त्यासाठी वाद्यांची देखभाल हा तितकाच महत्त्वाचा भाग असतो. ढोलाचे कातडे योग्य ताणात नसेल तर नाद बिघडतो आणि ताशाची ट्युनिंग चुकली तर सगळ्या पथकाची लय विस्कटते. त्यामुळे केवळ नवीन वाद्यांची खरेदी नाही, तर दुरुस्तीसाठीही मोठ्या प्रमाणावर ढोल-ताशा कारागिरांकडे येत आहेत. काही पथकांसाठी सरावाच्या जागेचाही प्रश्न कायम आहे; शहरात योग्य जागा उपलब्ध नसल्याने काही पथकांना भाड्याने जागा घेऊन सराव करावा लागतो. तरीही गणरायाच्या आगमनाचा उत्साह कमी झालेला नाही.
कारागिरांच्या म्हणण्यानुसार, यंदा चामड्याच्या ढोलांसोबत फायबरच्या ढोलांनाही मागणी आहे. आकार, दर्जा आणि वापरलेल्या साहित्याप्रमाणे किंमती बदलतात. उपलब्ध माहितीनुसार, चामड्याचे ढोल साधारण ३ ते ४ हजार रुपयांपासून, फायबरचे ढोल सुमारे २,६०० रुपयांपासून, तर पितळी ताशे सुमारे ८,५०० रुपये आणि स्टीलचे ताशे तुलनेने कमी किमतीत उपलब्ध आहेत. मात्र, हे दर दुकान, आकार आणि दर्जानुसार बदलू शकतात. कच्च्या मालाच्या वाढत्या खर्चाचा परिणाम वाद्यनिर्मितीवर होत असला तरी पारंपरिक वाद्यांची मागणी टिकून असल्याचे महाराष्ट्रातील इतर वाद्यनिर्मिती केंद्रांतील चित्रावरूनही दिसते.
दरम्यान, पुण्यात यंदाच्या गणेशोत्सवात डीजे आणि ध्वनिप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर चर्चा सुरू असताना पारंपरिक ढोल-ताशा पथकांचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित झाले आहे. मात्र, परंपरेचा नाद जपत असताना आवाजाच्या नियमांचे पालन करणेही तितकेच आवश्यक आहे. ढोल-ताशा हा केवळ कानठळ्या बसवणारा गजर नसून त्यामागे अनेक दिवसांचा सराव, कारागिरांचे कौशल्य आणि शेकडो तरुणांची शिस्त असते. आता गणेशोत्सव काही दिवसांवर आला असताना पिंपरी-चिंचवडच्या कार्यशाळांमध्ये एकच धावपळ सुरू आहे—वाद्य वेळेत तयार झाले पाहिजे आणि बाप्पाच्या मिरवणुकीत नाद दणाणला पाहिजे!