AIच्या जुन्या आठवणींच्या फिल्टरमागे डेटा सुरक्षेचा प्रश्न; कौटुंबिक फोटो अपलोड करण्याआधी ॲपची गोपनीयता नीट तपासा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ११ सप्टेंबर २०२६ ।। जुना काळ परत आणण्याची माणसाची हौस नवी नाही; पण आता त्यासाठी जुना फोटोअल्बम उघडण्याऐवजी AI उघडले जात आहे. सोशल मीडियावर सध्या ‘80s फोटो ट्रेंड’ची जोरदार चर्चा असून सामान्य युजर्सपासून राजकीय नेते आणि सेलिब्रिटींपर्यंत अनेकजण आधुनिक छायाचित्रांना १९८०च्या दशकातील लूक देत आहेत. Piyush Goyal, Kiren Rijiju, Shashi Tharoor यांच्यासह अनेकांनी या ट्रेंडमध्ये सहभाग घेतला आहे. AIच्या मदतीने कपडे, हेअरस्टाइल, प्रकाशयोजना आणि जुन्या फिल्मसारखा लूक तयार केला जातो. दिसायला हा खेळ मजेदार असला, तरी फोटो कुठे आणि कोणाकडे जातो, हा प्रश्न मात्र गंभीर आहे.
सायबर तज्ज्ञ ॲड. चैतन्य भंडारी यांनी या पार्श्वभूमीवर वैयक्तिक आणि कौटुंबिक फोटो अनोळखी थर्ड-पार्टी ॲपवर अपलोड करताना सावधगिरी बाळगण्याचा इशारा दिला आहे. फोटोसोबत चेहऱ्याची वैशिष्ट्ये, ओळख पटवणारी माहिती किंवा इतर मेटाडेटा कशा प्रकारे हाताळला जातो, हे संबंधित ॲपच्या धोरणावर अवलंबून असते. त्यामुळे ‘फोटो एडिट केला आणि काम संपले’ इतके हे साधे गणित नाही. अमेरिकेच्या FTCनेही facial recognition आणि biometric माहितीच्या गैरवापराबाबत ग्राहकांच्या गोपनीयतेला धोका निर्माण होऊ शकतो, असे स्पष्ट केले आहे. यापूर्वी फोटो ॲप्सकडून चेहऱ्याच्या माहितीच्या वापराबाबत कारवाईही झाली आहे.
खरी अडचण येथे तंत्रज्ञानाची नसून युजरच्या घाईची आहे. एखादे ॲप डाउनलोड करताना ‘Allow’वर बोट ठेवणे सोपे; पण ‘Allow’ केल्यानंतर आपला डेटा नेमका कुठे जातो, किती काळ ठेवला जातो आणि कंपनी तो AI मॉडेल सुधारण्यासाठी वापरते का, हे पाहण्याची तसदी फार कमी जण घेतात. म्हणून कोणत्याही ट्रेंडच्या नादात लहान मुलांचे, कुटुंबातील सदस्यांचे, ओळखपत्र दिसणारे किंवा घराचा पत्ता स्पष्ट करणारे फोटो अनोळखी सेवांवर अपलोड करणे टाळावे. शक्य असल्यास विश्वसनीय सेवा वापरावी आणि अनावश्यक परवानग्या देऊ नयेत.
कारण सोशल मीडियावरचा ट्रेंड दोन दिवसांचा असतो; पण डिजिटल डेटा एकदा बाहेर गेला तर त्याचा माग काढणे कठीण होऊ शकते. AIमुळे तयार केलेले फोटो पुढे बनावट ओळख, फसवणूक किंवा डीपफेकसारख्या गैरप्रकारांसाठी वापरले जाऊ शकतात, हा धोका दुर्लक्षित करता येणार नाही. त्यामुळे ‘80s मध्ये परत जाण्याच्या’ मोहापेक्षा २०२६ मध्ये आपली डिजिटल ओळख सुरक्षित ठेवणे अधिक शहाणपणाचे ठरेल. ट्रेंड फॉलो करा, पण आधी ॲपच्या अटी वाचा; कारण फोटो तुमचा असला, तरी त्याचा डिजिटल प्रवास कुठे संपेल याची हमी प्रत्येक ॲप देत नाही.