न्युट्रास्युटिकल्सपासून मद्यातील भेसळीपर्यंत तपासणीचा विस्तार; लेबल, घटक आणि दाव्यांची होणार छाननी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ४ ऑक्टोबर २०२६ ।। खाद्यपदार्थ आणि औषधांमधील भेसळीविरुद्ध कारवाईचा धडाका सुरू ठेवणाऱ्या अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी आता तरुणांच्या वाढत्या फिटनेस क्रेझकडे मोर्चा वळवला आहे. प्रोटिन पावडर, सप्लिमेंट्स आणि विविध न्युट्रास्युटिकल्सच्या बाजारात नेमके काय विकले जाते, याची तपासणी करण्याचा निर्णय एफडीएने घेतला आहे. ‘इंडियन एक्स्प्रेस’च्या ‘आयडिया एक्सचेंज’ कार्यक्रमात मुंढे यांनी प्रशासनाच्या आगामी मोहिमेबाबत माहिती दिली. उत्पादनातील मूळ घटक, लेबलवरची माहिती आणि कंपन्या ग्राहकांना करीत असलेले आरोग्यविषयक दावे यांची छाननी केली जाणार आहे. औषधांची किंवा संबंधित उत्पादनांची विक्री नियमबाह्य पद्धतीने होत असल्यास कारवाई केली जाईल, असा इशाराही देण्यात आला आहे. जिमच्या आरशात शरीर दिसते; पण डब्यातील पावडरमध्ये नेमके काय आहे, हे तपासल्याशिवाय त्याची खात्री होत नाही, हा या मोहिमेचा गाभा आहे.
एफडीएचा दुसरा रोख मद्यामधील कथित भेसळीवर आहे. दिलेल्या माहितीनुसार, प्रशासनाच्या प्राथमिक तपासणीत राज्यातील मद्याच्या नमुन्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भेसळ आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र ‘६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ’ हा आकडा कोणत्या नमुन्यांवर, कोणत्या कालावधीत आणि कोणत्या निकषांवर आधारित आहे, याची स्वतंत्र अधिकृत आकडेवारी सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध असल्याशिवाय तो संपूर्ण राज्यातील दारूचे प्रतिनिधित्व करतो असे मानता येणार नाही. त्यामुळे मद्याच्या नमुन्यांची तपासणी, प्रयोगशाळा अहवाल आणि त्यानंतरची कायदेशीर कारवाई महत्त्वाची ठरणार आहे. भेसळ सिद्ध झाल्यास ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्याचा प्रशासनाचा निर्धार असल्याचे मुंढे यांनी स्पष्ट केले.
गणेशोत्सव काळात एफडीएने मोठ्या प्रमाणावर निकृष्ट खाद्यपदार्थ जप्त केल्याचा संदर्भ देत मुंढे यांनी अन्नसुरक्षेचा मुद्दा कोणत्याही धर्माशी जोडू नये, असे स्पष्ट केले. अन्न आणि सुरक्षितता हा थेट मानवी आरोग्याचा प्रश्न आहे, अशी त्यांची भूमिका आहे. २००६ आणि २०११ मधील संबंधित कायदेशीर तरतुदींची कठोर अंमलबजावणी करण्यावर प्रशासनाचा भर आहे. अन्नभेसळीविषयी लहान वयापासून जागरूकता निर्माण व्हावी आणि शालेय अभ्यासक्रमात पहिलीपासून अन्नसुरक्षेचा समावेश व्हावा, अशी सूचनाही मुंढे यांनी मांडली. आता प्रोटिन पावडर असो, सप्लिमेंट असो किंवा मद्य—बाटलीवरचा दावा मोठा असला तरी त्यातील सत्य प्रयोगशाळेच्या तपासणीतच उघड होणार आहे.