महाराष्ट्रात मसाल्यांच्या गुणवत्तेवर लक्ष; कृत्रिम रंग आणि अखाद्य घटकांच्या वापरावर कारवाईचा इशारा,
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। मुंबई : जेवणाला चव देणाऱ्या मसाल्यांतच भेसळीचा विषारी खेळ सुरू असेल, तर ग्राहकांनी विश्वास ठेवायचा तरी कोणावर? लाल तिखटाचा भडक रंग, हळदीचा पिवळेपणा आणि गरम मसाल्याचा सुगंध पाहून मालाची शुद्धता ठरत नाही. भेसळखोरांना नफ्याचा हव्यास इतका की, ग्राहकांच्या आरोग्याचा प्रश्न त्यांच्या लेखी दुय्यम ठरतो. महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मसाल्यांच्या उत्पादन, साठवणूक आणि विक्रीतील गुणवत्तेच्या निकषांवर कठोर कारवाई करण्याची भूमिका घेतल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले आहे. या वृत्तात आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नावाने नवीन नियमावली जारी केल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, स्वतंत्र अधिकृत आदेश किंवा शासनाची अधिसूचना उपलब्ध नसल्याने या विशिष्ट नियमावलीची आणि तिच्या अटींची अधिकृत पुष्टी आवश्यक आहे.
अन्न सुरक्षा व मानके कायद्यानुसार खाद्यपदार्थ निर्धारित निकषांनुसार असणे बंधनकारक आहे. मसाल्यांत परवानगी नसलेले कृत्रिम रंग, स्टार्च, लाकडाचा भुसा किंवा इतर अखाद्य पदार्थ मिसळणे हा गंभीर प्रकार आहे. आकर्षक रंगाच्या आड ग्राहकांच्या ताटात काय वाढले जाते, यावर देखरेख ठेवणे ही प्रशासनाची केवळ औपचारिक जबाबदारी नाही; ती सार्वजनिक आरोग्याची गरज आहे.मसाल्यांच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवण्यासाठी एफडीएची तपासणी, नमुने गोळा करणे आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्या यांना महत्त्व आहे. नियमभंग आढळल्यास अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ अंतर्गत संबंधितांवर कारवाई होऊ शकते. पुणे विभागात परवानगी नसलेल्या खाद्यरंगांच्या वापराविरोधात इशारा देण्यात आल्याचेही वृत्त आहे.
मात्र, प्रत्येक कृत्रिम रंग हानिकारक असतो असे नाही; काही खाद्यरंग ठरावीक पदार्थांत आणि निर्धारित मर्यादेत वापरण्यास परवानगी असते. म्हणूनच बंदी असलेले रंग, निर्धारित मर्यादेपेक्षा अधिक रंग आणि अखाद्य घटक यांच्यातील फरक स्पष्ट करणे आवश्यक आहे. मसाल्यांच्या उत्पादकांपासून घाऊक व्यापारी आणि किरकोळ विक्रेत्यांपर्यंत सर्वांनी नियम पाळले पाहिजेत. दोषी आढळणाऱ्यांवर परवाना निलंबन, रद्द करणे किंवा कायद्यानुसार अन्य कारवाई होऊ शकते; मात्र कारवाईचा प्रकार उल्लंघनाच्या स्वरूपावर अवलंबून असतो. भेसळखोरांना केवळ इशारे देऊन उपयोग नाही; तपासणी, पुरावे आणि वेळेत कारवाई यांची साखळी मजबूत झाली पाहिजे.