SIR वरील वादाच्या पार्श्वभूमीवर १७ राज्ये-केंद्रशासित प्रदेशांत SSR; महाराष्ट्रात १७, १८, २४ आणि २५ ऑक्टोबरला विशेष नोंदणी शिबिरे
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। मतदार यादीवरून देशात वादाची ठिणगी पडलेली असतानाच केंद्रीय निवडणूक आयोगाने १७ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये विशेष संक्षिप्त पुनरीक्षण (SSR) करण्याचा निर्णय जाहीर केला आहे. या निर्णयामुळे नवमतदारांना यादीत स्थान मिळवण्याची आणि जुन्या नोंदींतील चुका दुरुस्त करण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे. उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, गोवा आणि मणिपूर या आगामी विधानसभा निवडणुकांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या राज्यांचाही त्यात समावेश आहे. १ जानेवारी २०२७ ही पात्रता तारीख निश्चित करण्यात आली आहे. मात्र, विशेष सखोल पुनरीक्षण (SIR) आणि विशेष संक्षिप्त पुनरीक्षण (SSR) या दोन स्वतंत्र प्रक्रिया आहेत. SIR वरून राजकीय आणि प्रशासकीय वाद सुरू असताना SSR ची घोषणा झाल्याने मतदार यादीच्या अचूकतेबाबत आयोगासमोरील आव्हान पुन्हा चर्चेत आले आहे. मतदार यादी ही लोकशाहीचा पाया आहे; त्या पायातच त्रुटी राहिल्या, तर निवडणूक प्रक्रियेवरील विश्वासाला तडा जाण्याची भीती असते. त्यामुळे केवळ आदेश काढणे पुरेसे नाही, तर प्रत्येक पात्र नागरिकाचे नाव यादीत असल्याची खात्री करणे ही आयोगाची खरी कसोटी असेल.
या पुनरीक्षणात आंध्र प्रदेश, अरुणाचल प्रदेश, चंदीगड, दादरा आणि नगर हवेली, दमण आणि दीव, हरियाणा, झारखंड, कर्नाटक, महाराष्ट्र, मेघालय, मिझोराम, नागालँड, दिल्ली, ओडिशा, सिक्कीम, त्रिपुरा आणि तेलंगणा यांचा समावेश असल्याचे वृत्त आहे. हिमाचल प्रदेश, जम्मू-काश्मीर आणि लडाखसाठी हवामान व स्थानिक परिस्थितीचा विचार करून वेळापत्रक जाहीर केले जाणार आहे. महाराष्ट्रात मात्र मतदार नोंदणी आणि दुरुस्तीसाठी १७, १८, २४ आणि २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सर्व मतदान केंद्रांवर विशेष शिबिरे आयोजित करण्यात आली आहेत. प्रारूप मतदार यादीतील नाव तपासून आवश्यक अर्ज २६ ऑक्टोबरपर्यंत ऑफलाइन किंवा ऑनलाइन सादर करण्याचे आवाहन मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने केले आहे. या मोहिमेसाठी ३६ जिल्हा निवडणूक अधिकारी, २८८ मतदार नोंदणी अधिकारी, ७,१०० सहायक मतदार नोंदणी अधिकारी आणि १,००,२५३ केंद्रस्तरीय अधिकारी कार्यरत असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
नाव नोंदवण्यासाठी नमुना अर्ज क्रमांक ६, नाव वगळण्याच्या विनंतीसाठी अर्ज क्रमांक ७, तर पत्ता बदलणे, तपशिलातील दुरुस्ती, नवीन मतदार ओळखपत्र किंवा दिव्यांग मतदार म्हणून नोंदणीसाठी अर्ज क्रमांक ८ वापरता येईल. नव्या पात्र मतदारांना १ एप्रिल, १ जुलै आणि १ ऑक्टोबर २०२७ या पुढील पात्रता तारखांच्या अनुषंगानेही आगाऊ अर्ज करण्याची संधी असल्याचे आयोगाने स्पष्ट केले आहे. मात्र, नावे जोडताना किंवा वगळताना पारदर्शकता राखणे अत्यावश्यक आहे. चुकीने नाव वगळले गेले, तर त्याची किंमत नागरिकाला मतदानाचा हक्क गमावून मोजावी लागू शकते. म्हणून प्रत्येक मतदाराने आपले नाव तपासावे आणि प्रशासनाने प्रत्येक अर्जाची वेळेत, निष्पक्षपणे दखल घ्यावी. लोकशाहीत मतदार हा केंद्रबिंदू असतो; तोच यादीबाहेर राहिला, तर निवडणूक व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहील.