प्रियागोल्डची उत्पादक सूर्या फूड अँड अॅग्रो, डोडला डेअरी आणि यूईआयआर ऑरगॅनिक फूड्सविरोधात FSSAIची अभियोजन कारवाई; बिस्किटे, दूध आणि मनुकांच्या सुरक्षिततेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। बाजारात आकर्षक वेष्टनात मिळणाऱ्या खाद्यपदार्थांवर ग्राहक विश्वास ठेवतो; पण त्या वेष्टनाच्या आत नेमके काय आहे, याची खात्री कोण देणार? भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) तीन कंपन्यांविरोधात कायदेशीर कारवाई सुरू केल्याने हा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. प्रियागोल्ड बिस्किटांची उत्पादक सूर्या फूड अँड अॅग्रो लिमिटेड या कंपनीच्या कारखान्यात ग्राहकाच्या तक्रारीनंतर तपासणी करण्यात आली. त्यावेळी मानवी सेवनासाठी नव्हे, तर जनावरांच्या चाऱ्यासाठी असलेल्या कोंड्याचा वापर बिस्किटांच्या निर्मितीत कच्चा माल म्हणून होत असल्याचे FSSAIने म्हटले आहे. विशेष म्हणजे, संबंधित कोंड्याच्या गोण्यांवर तो पशुखाद्यासाठी असल्याचे नमूद होते. कारखान्यात स्वच्छता, कीटक नियंत्रण, कच्च्या मालाची साठवणूक व वर्गीकरण, कर्मचाऱ्यांची स्वच्छता आणि उत्पादन परिसराच्या देखभालीतही त्रुटी आढळल्या. या गंभीर गैरपालनामुळे कंपनीचा परवाना यापूर्वीच निलंबित करण्यात आला होता. आता तिच्याविरोधात अभियोजनाची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे.
हा प्रकार केवळ उत्पादन प्रक्रियेतील निष्काळजीपणाचा प्रश्न नाही; ग्राहकांच्या विश्वासाशी संबंधित गंभीर बाब आहे.
दुसरीकडे, डोडला डेअरी लिमिटेडच्या फुल क्रीम दुधाच्या नमुन्यानेही चिंता वाढवली आहे. सुरुवातीच्या तपासणीत दुधातील स्निग्धांश म्हणजेच फॅटचे प्रमाण निर्धारित मानकांपेक्षा कमी आढळल्याने नमुना निकृष्ट घोषित करण्यात आला. कंपनीने निष्कर्षाला आव्हान दिल्यानंतर नमुना संदर्भ प्रयोगशाळेकडे पाठवण्यात आला. त्या तपासणीत दुधात डिटर्जंट किंवा कॉस्टिक सोडाची उपस्थिती असल्याचे आणि फॅटचे प्रमाणही कमी असल्याचे निष्पन्न झाल्याची माहिती FSSAIने दिली. त्यामुळे नमुना असुरक्षित आणि निकृष्ट दर्जाचा ठरवण्यात आला. या प्रकरणात संबंधित अन्न व्यावसायिकांविरोधातही अभियोजनाला मंजुरी देण्यात आली आहे.
दूध हा लहान मुलांपासून ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत अनेकांच्या रोजच्या आहाराचा भाग आहे. अशा उत्पादनाबाबत गंभीर निष्कर्ष समोर येणे म्हणजे केवळ नियमभंग नव्हे, तर सार्वजनिक आरोग्याच्या संरक्षणव्यवस्थेसमोर उभे ठाकलेले आव्हान आहे.
तिसरे प्रकरण यूईआयआर ऑरगॅनिक फूड्स प्रायव्हेट लिमिटेडच्या पिवळ्या मनुकांशी संबंधित आहे. कंपनीच्या नमुन्यात कीटकनाशकांचे अवशेष निर्धारित मर्यादेपेक्षा अधिक असल्याचे आढळल्याने उत्पादन असुरक्षित घोषित करण्यात आले. उपलब्ध माहितीनुसार, या तीनही कंपन्यांविरोधात अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा, २००६ अंतर्गत कायदेशीर प्रक्रिया पुढे नेली जात आहे.
मात्र, कारवाई सुरू होणे आणि न्यायालयात दोष सिद्ध होणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत; अंतिम निष्कर्ष कायदेशीर प्रक्रियेतूनच ठरेल. तरीही या घटनांनी ग्राहकांसमोर मूलभूत प्रश्न उभा केला आहे—खाद्यपदार्थांच्या जाहिराती आणि पॅकिंगवर जितका खर्च होतो, तितकेच गांभीर्य गुणवत्ता नियंत्रणाला दिले जाते का? FSSAIची कारवाई स्वागतार्ह असली, तरी तपासणी, पारदर्शक अहवाल आणि दोषींवर वेळेत कारवाई हीच खरी कसोटी आहे. ग्राहकांच्या ताटात सुरक्षित अन्न पोहोचणे ही कंपन्यांची जबाबदारी आणि यंत्रणेचे कर्तव्य आहे; ती कोणत्याही परिस्थितीत केवळ कागदी आश्वासन बनता कामा नये.