नाशिकमध्ये ‘अन्नपूर्ती’ स्वयंचलित यंत्रणेचे लोकार्पण; मंत्री छगन भुजबळ यांचा ३५ सेकंदांत धान्य वितरणाचा दावा, पारदर्शकतेची खरी परीक्षा मात्र अंमलबजावणीत!
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। Maharashtra ration grain ATM news: रेशनच्या दुकानात रांगा, धान्याच्या वजनावरून तक्रारी आणि दुकान बंद असल्याने होणारी लाभार्थ्यांची फरपट—या जुन्या दुखण्यांवर तंत्रज्ञानाचा उतारा शोधण्याचा प्रयत्न महाराष्ट्र सरकारने केला आहे. अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री छगन भुजबळ यांच्या हस्ते नाशिकमध्ये राज्यातील पहिल्या स्वयंचलित ‘अन्नपूर्ती’ धान्य एटीएमचे लोकार्पण करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली. या यंत्रणेद्वारे बायोमेट्रिक पडताळणी आणि ई-पॉस प्रणालीच्या साहाय्याने अवघ्या ३५ सेकंदांत धान्य मिळू शकेल, असा दावा करण्यात आला आहे. यंत्रणा चोवीस तास सुरू ठेवण्याचे नियोजन असून, एका मशीनमध्ये २५ क्विंटल धान्य साठवण्याची क्षमता असल्याचे सांगितले जाते. राज्यात सुमारे ५४ हजार रेशन दुकाने असल्याचा उल्लेख करत भुजबळ यांनी धान्यवाटपातील गैरप्रकार रोखण्यावर भर दिला. रेशनचे धान्य ही सरकारची मेहेरबानी नसून लाभार्थ्यांचा हक्क आहे, ही त्यांची भूमिका महत्त्वाची आहे. पण प्रश्न एवढाच की, मशीनचे बटण दाबताच धान्य बाहेर पडले म्हणजे भ्रष्टाचारही बाहेर फेकला जाईल का? तंत्रज्ञान हा उपाय ठरू शकतो; मात्र त्याची विश्वासार्हता नियमित देखरेख, पुरेसा साठा आणि तक्रारींवरील तातडीच्या कारवाईवर अवलंबून असेल.
मंत्री छगन भुजबळ यांनी ‘वन नेशन, वन रेशन कार्ड’ योजनेचाही उल्लेख केला. महाराष्ट्राच्या अन्न व नागरी पुरवठा विभागाच्या अधिकृत माहितीनुसार, १ जानेवारी २०२० पासून राज्यात ही योजना कार्यान्वित असून स्थलांतरित कामगारांना त्यांच्या सोयीच्या रास्तभाव दुकानातून धान्य घेण्याची सुविधा आहे.
आगामी नाशिक कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर भाविक आणि स्थलांतरित नागरिकांसाठी धान्य एटीएम उपयुक्त ठरू शकते. नाशिकनंतर ठाणे आणि नागपूर येथेही ही सुविधा सुरू करण्याचे नियोजन असल्याचे वृत्त आहे. अंत्योदय योजनेतील कुटुंबांना ३५ किलो, तर प्राधान्य कुटुंब योजनेतील लाभार्थ्यांना प्रति व्यक्ती पाच किलो धान्य देण्याची तरतूद आहे. अपात्र लाभार्थ्यांना योजनेतून वगळण्याची मोहीम सुरू असल्याचेही भुजबळ यांनी सांगितले. मात्र, मशीनमध्ये धान्यच नसेल, वीज किंवा नेटवर्क बंद असेल, अथवा बायोमेट्रिक पडताळणी अपयशी ठरली, तर लाभार्थ्याने कुणाकडे धाव घ्यायची? ३५ सेकंदांचा दावा तेव्हाच अर्थपूर्ण ठरेल, जेव्हा प्रत्यक्षात धान्य वेळेवर मिळेल, वजन अचूक असेल आणि तक्रारींचे निराकरण होईल. राज्याच्या अधिकृत यंत्रणेनुसार धान्यवाटपासाठी हेल्पलाइन १८००-२२-४९५० आणि ‘वन नेशन, वन रेशन कार्ड’साठी १४४४५ उपलब्ध आहेत.
त्यामुळे या उपक्रमाचे यश उद्घाटनाच्या फितीत नाही, तर गरजू नागरिकांच्या हातात पूर्ण हक्काचे धान्य पोहोचण्यात आहे. मशीन आधुनिक झाले म्हणून व्यवस्था आपोआप प्रामाणिक होत नाही; तिच्यावर लक्ष ठेवणारे प्रशासनही तितकेच तत्पर असले पाहिजे.