बंगळुरूच्या राष्ट्रीय विधी विद्यापीठात सूर्य कांत यांचे विद्यार्थ्यांना संविधाननिष्ठेचे आवाहन; निमंत्रणाला झालेल्या विरोधानंतर पदवीदान सोहळ्यात ‘बाह्य शक्तीं’चा उल्लेख.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। कायद्याची पदवी हातात आली म्हणजे न्यायाचा रखवालदार होण्याची पात्रता आपोआप मिळत नाही; त्यासाठी निर्भयता, प्रामाणिकपणा आणि विवेकाचीही गरज असते. भारताचे सरन्यायाधीश न्यायमूर्ती सूर्य कांत यांनी १७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी बंगळुरू येथील नॅशनल लॉ स्कूल ऑफ इंडिया युनिव्हर्सिटीच्या (NLSIU) ३४ व्या पदवीदान समारंभात विधीच्या विद्यार्थ्यांना हाच संदेश दिला. या कार्यक्रमाचे ते कुलपती म्हणून अध्यक्षस्थानी होते. कायद्याचे ज्ञान पुरेसे नसून न्यायाच्या बाजूने उभे राहण्याचे धाडस, वेगवेगळे विचार ऐकण्याची नम्रता आणि संविधानातील मूल्यांप्रती निष्ठा आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. मात्र, यंदाचा सोहळा निर्विघ्नपणे पार पडण्याआधीच निमंत्रणावरून वाद निर्माण झाला होता. सूर्य कांत आणि बार कौन्सिल ऑफ इंडियाचे अध्यक्ष मनन कुमार मिश्रा यांना निमंत्रित करण्यास विद्यार्थ्यांच्या एका गटाने आणि काही माजी विद्यार्थ्यांनी विरोध केला होता. यापूर्वी १२ सप्टेंबरला नियोजित असलेला समारंभ रद्द करण्यात आला आणि नंतर १७ ऑक्टोबर ही नवी तारीख निश्चित झाली. त्यामुळे पदवीदानाचा सोहळा केवळ शैक्षणिक कार्यक्रम न राहता अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य, संस्थात्मक स्वायत्तता आणि मतभेदांचा सार्वजनिक चर्चेतील अधिकार यांभोवती फिरणारा विषय बनला.
“काही अनपेक्षित आणि दुर्दैवी परिस्थितींमुळे, बाह्य शक्तींच्या प्रभावातून या कार्यक्रमाबाबत अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले होते. एक वेळ अशी आली की हा सोहळा अपेक्षेप्रमाणे होईल की नाही, अशी शंका वाटू लागली,” असे सूर्य कांत यांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांनी या अडथळ्यांवर मात करून कार्यक्रमाची प्रतिष्ठा जपल्याचेही त्यांनी नमूद केले. India Today आणि The Times of India यांनीही त्यांच्या भाषणातील या विधानाची नोंद घेतली आहे. मात्र, सरन्यायाधीशांनी उल्लेख केलेल्या ‘बाह्य शक्ती’ नेमक्या कोणत्या, याची नावे त्यांनी सार्वजनिकरीत्या स्पष्ट केली नाहीत. त्यामुळे कोणत्याही विशिष्ट गटावर आरोप लावणे घाईचे ठरेल.
विद्यार्थ्यांच्या विरोधामागील कारणे आणि न्यायमूर्तींच्या उपस्थितीवरून निर्माण झालेला वाद यांचा विचार करताना मतभेद व्यक्त करण्याचा अधिकार आणि शैक्षणिक कार्यक्रम पार पाडण्याची संस्थेची जबाबदारी या दोन्ही बाबी महत्त्वाच्या ठरतात.
या सोहळ्यात NLSIUचे कुलगुरू प्रा. (डॉ.) सुधीर कृष्णस्वामी, कर्नाटकचे मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार आणि प्रमुख अतिथी अरुंधती नाग यांचीही उपस्थिती होती. विद्यापीठाच्या अधिकृत माहितीनुसार, अरुंधती नाग यांनी पदवीदानपर भाषण केले, तर सूर्य कांत यांनी कुलपती म्हणून अध्यक्षीय भाषण केले.
विधीच्या विद्यार्थ्यांना प्रामाणिकपणा, बौद्धिक स्वातंत्र्य आणि न्यायनिष्ठा जपण्याचे आवाहन करताना सूर्य कांत यांनी त्यांच्याकडून मोठ्या अपेक्षा असल्याचे सांगितले. कायद्याचे शिक्षण हे केवळ नोकरी मिळवण्याचे साधन नसून समाजातील अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची जबाबदारी आहे, हा त्यांच्या भाषणाचा गाभा होता. न्यायव्यवस्थेचा सन्मान राखणे जितके आवश्यक, तितकेच तिच्याविषयी प्रश्न विचारण्याचे लोकशाहीतील स्थानही महत्त्वाचे आहे. विरोधाला केवळ अडथळा समजायचे की संवादाची संधी, हा प्रश्न या वादाने पुन्हा उपस्थित केला आहे. अखेरीस, संविधानाची प्रतिष्ठा भाषणांतून नव्हे, तर मतभेद असतानाही न्याय, स्वातंत्र्य आणि विवेक जपण्याच्या कृतीतून सिद्ध होते.