कच्चा माल, पॅकेजिंग आणि वाहतूक खर्चात वाढ; शिवकाशीतील पुरवठ्यावरही मर्यादा. यंदाच्या आतषबाजीसाठी खिशाला कात्री लागण्याची शक्यता.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दिवाळी म्हणजे आनंदाचा उत्सव; पण यंदा त्या आनंदाच्या आवाजाला महागाईची जोड मिळण्याची शक्यता आहे. फटाके खरेदीसाठी बाजारात जाणाऱ्या ग्राहकांना यंदा अधिक पैसे मोजावे लागू शकतात. कच्च्या रसायनांच्या किमती, पॅकेजिंग साहित्याचा वाढलेला खर्च, आंतरराष्ट्रीय तणावामुळे वाहतुकीत निर्माण होणारे अडथळे आणि मागणी-पुरवठ्यातील तफावत यांमुळे फटाक्यांच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. बिझनेस स्टँडर्डच्या १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या वृत्तानुसार, उद्योगक्षेत्रातील सूत्रांनी काही प्रकारच्या फटाक्यांच्या किमतीत ३० ते ५० टक्क्यांपर्यंत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली आहे. मात्र, दुसरीकडे *टाइम्स ऑफ इंडिया*ने १४ ऑक्टोबरच्या वृत्तात किरकोळ किमतीतील वाढ १५ ते २० टक्के राहण्याचा अंदाज दिला आहे. म्हणजेच सर्व फटाके सरसकट ५० टक्के महागणार, असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. तरीही महागाईने आधीच त्रस्त असलेल्या सामान्य कुटुंबाच्या दिवाळीच्या बजेटवर अतिरिक्त भार पडण्याची चिन्हे स्पष्ट आहेत.
देशातील फटाके उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र असलेल्या तामिळनाडूतील शिवकाशीचा या दरवाढीवर मोठा प्रभाव पडणार आहे. बिझनेस स्टँडर्डच्या वृत्तानुसार, देशातील सुमारे ९० टक्के फटाके शिवकाशीत तयार होतात. तेथे १,०७० परवानाधारक उत्पादन केंद्रे असून या उद्योगाची वार्षिक उलाढाल सुमारे सात हजार कोटी रुपये आहे. इंडियन फायरवर्क्स असोसिएशनचे अध्यक्ष जे. तमिलसेल्वन यांनी कच्च्या मालाबरोबरच कागद, डुप्लेक्स बोर्ड, सूत, लेबल आणि पॅकेजिंग साहित्याच्या वाढत्या किमतींकडे लक्ष वेधले आहे. इंडियन फायरवर्क्स मॅन्युफॅक्चर्स असोसिएशनच्या माहितीनुसार, सल्फरची किंमत प्रतिकिलो १०० रुपयांपर्यंत पोहोचली असून अॅल्युमिनियम, सोडियम नायट्रेट आणि सॉल्टपीटर यांसारख्या घटकांचाही खर्च वाढला आहे. काही उत्पादन केंद्रे बंद असल्याने पुरवठ्यावर परिणाम झाल्याचेही वृत्त आहे. उत्पादन खर्च वाढला म्हणून ग्राहकांनी कितीही किंमत मोजावी, असा नियम नाही; उत्पादक आणि विक्रेत्यांनी दरांमध्ये पारदर्शकता राखणेही तितकेच आवश्यक आहे.
महागाईच्या या फटक्यासोबत फटाके विक्रीतील सुरक्षिततेचे आव्हानही दुर्लक्षित करून चालणार नाही. उत्पादक संघटनेने दुकानांमधील अंतर आणि एका ठिकाणी दुकानांची संख्या मर्यादित ठेवण्याची मागणी केली आहे. मात्र, ही मागणी आणि लागू कायदेशीर नियम यांत फरक आहे. स्फोटक नियम, २००८ मधील नियम ८४ नुसार तात्पुरत्या फटाके दुकानांसाठी जिल्हा दंडाधिकाऱ्याचा परवाना आवश्यक असून दुकानांमध्ये किमान तीन मीटर अंतर, संरक्षित ठिकाणांपासून ५० मीटर अंतर आणि एका समूहात जास्तीत जास्त ५० दुकाने अशी तरतूद आहे. त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाने परवाने, अग्निसुरक्षा आणि गर्दीचे नियोजन काटेकोरपणे तपासावे. ग्राहकांनीही परवानाधारक विक्रेत्यांकडूनच फटाके घ्यावेत आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळावेत. दिवाळीचा आनंद महागाईने कमी होऊ नये; पण तो साजरा करताना सुरक्षिततेशी तडजोडही होता कामा नये.