“हेच खरे लोकशाहीचे लक्षण” म्हणत IAS तुकाराम मुंढेंनी Gen-Z चे केले कौतुक; पदाचा मोठेपणा नव्हे, तर पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व महत्त्वाचे असल्याचा संदेश
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। FDA IAS Tukaram Mundhe: समाजात तरुण पिढीला आळशी, उतावीळ आणि मोबाईलमध्ये गुंतलेली म्हणून हिणवणाऱ्यांनी आता आपले चष्मे पुसून वास्तव पाहावे, असा ठोस संदेश अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त IAS तुकाराम मुंढे यांच्या विचारांतून पुढे येतो. एका कार्यक्रमात त्यांनी Gen-Z पिढीचे कौतुक करताना, या तरुणांना समाजातील श्रेणीक्रम सहज मान्य होत नाही, असे स्पष्ट केले. “तो उच्च, मी कनिष्ठ; तो नेता, मी सामान्य; तो राजा, मी प्रजा,” ही मानसिकता त्यांना मान्य नसणे, हेच लोकशाहीचे खरे लक्षण असल्याचे मुंढे यांनी सांगितले. लोकशाही म्हणजे केवळ पाच वर्षांनी मतदान करणे नव्हे; सत्ताधाऱ्यांना प्रश्न विचारणे, अधिकारपदावरील व्यक्तीच्या कामाचा हिशेब मागणे आणि प्रत्येकाला समान प्रतिष्ठा मिळणे, हाही तिचा गाभा आहे. त्यामुळे तरुणांच्या प्रश्न विचारण्याच्या वृत्तीला उद्धटपणाचे लेबल लावण्याऐवजी, त्यामागील लोकशाहीची जाणीव समजून घेण्याची गरज आहे. अर्थात, प्रश्न विचारण्याचे स्वातंत्र्य आणि जबाबदारीने संवाद साधणे या दोन्ही गोष्टी हातात हात घालूनच चालल्या पाहिजेत.
Gen-Z ला दांभिकपणा सहन होत नाही, हा मुंढे यांनी अधोरेखित केलेला आणखी महत्त्वाचा मुद्दा. एखादी व्यक्ती व्यासपीठावर एक बोलते आणि प्रत्यक्षात त्याच्या उलट वागते, तर मोबाईलच्या मदतीने तिचे जुने वक्तव्य काही सेकंदांत शोधून काढता येते. त्यामुळे बोलणे आणि वागणे यातील अंतर लपवणे आता कठीण झाले आहे. ही बाब राजकारणी, अधिकारी, सामाजिक नेते आणि सार्वजनिक जीवनात वावरणाऱ्या प्रत्येकासाठी धडा ठरावी. मात्र, इंटरनेटवर दिसणारी प्रत्येक माहिती खरी असतेच असे नाही. पडताळणी न करता आरोप करणे किंवा अपूर्ण माहितीवर निष्कर्ष काढणे, हेही तितकेच धोकादायक आहे. प्रश्न विचारणारी पिढी हवीच; पण तथ्य तपासणारी आणि स्वतःच्या मतांचीही चिकित्सा करणारी पिढी त्याहून आवश्यक आहे.
मुंढे यांच्या मते, पूर्वी माहिती मिळवण्यासाठी पुस्तके, ग्रंथालये आणि शिक्षकांची मदत घ्यावी लागे; माहितीचे संकलन, अभ्यास आणि आकलन करून ज्ञान मिळवण्यास महिने किंवा वर्षे जात. आता मोबाईलमुळे माहिती काही सेकंदांत उपलब्ध होते. ही Gen-Z ची ताकद असली, तरी माहितीचा साठा म्हणजे ज्ञान आणि ज्ञान म्हणजे विवेक, असे सरळ समीकरण नाही. मुंढे यांनी तातडीने निकाल हवा असणे, वेळेत काम व्हावे अशी अपेक्षा आणि पारदर्शकतेबाबत तडजोड न करण्याची वृत्ती हे तरुणांचे सकारात्मक गुण असल्याचेही सांगितले. पण वेगाच्या नादात संयम, सखोल अभ्यास आणि प्रत्यक्ष अनुभव मागे पडता कामा नयेत. इंटरनेटवर माहिती मिळते; तिचा अर्थ लावण्यासाठी विवेक लागतो, तर बदल घडवण्यासाठी कृतीची गरज असते. म्हणून तरुणाईचे कौतुक करतानाच तिच्यासमोर जबाबदारीची जाणीव ठेवणेही आवश्यक आहे. मुंढे यांचा संदेश केवळ Gen-Z साठी नाही; तरुणांना सतत दोष देणाऱ्या जुन्या पिढीसाठीही आहे—पदाचा मान मागण्यापेक्षा विश्वास संपादन करा, भाषणापेक्षा कृती दाखवा आणि पारदर्शकतेची अपेक्षा असेल, तर स्वतःच्या वागण्यातही ती जपा.