तूरडाळ १६० रुपये, गावरान मटकी २०० रुपये किलो; दुष्काळाचा फटका आणि किराणा दरवाढीने सणाच्या आनंदावर खर्चाचे सावट
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दिवाळी आली, पण खरेदीच्या पिशवीत आनंदापेक्षा हिशेबच अधिक भरू लागला आहे! दुष्काळाच्या झळा आणि वाढत्या बाजारभावांनी सर्वसामान्यांच्या घरखर्चाला चांगलाच चिमटा काढला आहे. तूरडाळ प्रतिकिलो १६० रुपये, मूगडाळ १३० रुपये, तर सफेद आणि काळी उडीदडाळ प्रत्येकी १४० रुपये दराने विकली जात असल्याचे नारायणगावचे घाऊक विक्रेते कल्पेश गुगळे यांनी सांगितले. चणाडाळ ११० रुपये, तर मसूरडाळ आणि अख्खा मसूर १०० रुपये किलोवर पोहोचले आहेत. कडधान्यांच्या दरांनीही ग्राहकांची दमछाक केली आहे. साधी मटकी १५० रुपये, गावरान मटकी २०० रुपये आणि केशर कस्तुरी मटकी १८० रुपये किलो दराने विकली जात आहे. चवळी १०० ते ११० रुपये, काबुली हरभरा १२० रुपये, काबुली बोल्ड १४० रुपये, हिरवा मूग १२० रुपये, हरभरा ९० रुपये आणि काळा वाटाणा १०० रुपये किलो आहे. दिवाळीच्या फराळात डाळी-कडधान्यांचा वापर करायचा, तर आधी खिशाचा अंदाज घ्यावा लागतो; सण साजरा करण्यापूर्वीच ग्राहकांच्या बजेटची दिवाळी निघत आहे.
महागाईचे हे संकट केवळ किराणा दुकानापुरते मर्यादित नाही. शेतीवर अवलंबून असलेल्या ग्रामीण कुटुंबांना पिकांचे नुकसान आणि उत्पन्नातील अनिश्चिततेचा सामना करावा लागत आहे. दुसरीकडे, पगारदार मध्यमवर्गीयांच्या घरात भाडे, वीजबिल, शिक्षण, औषधोपचार आणि प्रवासाचा खर्च आधीच रांगेत उभा आहे. आता किराणा खर्च वाढल्याने बचतीची जागा आणखी आक्रसली आहे. केंद्राच्या ग्राहक व्यवहार विभागाच्या २६ ऑक्टोबरच्या आकडेवारीनुसार, देशातील सरासरी किरकोळ तूरडाळ दर प्रतिकिलो सुमारे १३३ रुपये होता. त्यामुळे १६० रुपयांचा दर हा प्रत्येक बाजारातील सार्वत्रिक दर नसून, विशिष्ट बाजारातील विक्रीभाव म्हणून पाहणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्रातील दुष्काळामुळे खरीप पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची चिंता यापूर्वीही व्यक्त झाली आहे. मात्र दरवाढीचे संपूर्ण खापर दुष्काळावर फोडून व्यापारी साखळी, साठेबाजी आणि पुरवठ्याची स्थिती यांकडे दुर्लक्ष करणेही योग्य नाही.
सरकारकडे जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतींवर लक्ष ठेवण्यासाठी यंत्रणा आहे. ग्राहक व्यवहार विभाग दररोज डाळींसह निवडक वस्तूंचे दर नोंदवतो आणि गरज पडल्यास राखीव साठ्यातून बाजारात पुरवठा करून किमती स्थिर ठेवण्याचे उपाय करतो.
मग प्रश्न असा की, ही यंत्रणा ग्राहकांच्या ताटात दिलासा कधी आणणार? बाजारभावातील अनियमितता तपासणे, पुरवठा सुरळीत ठेवणे आणि साठेबाजीवर कारवाई करणे आवश्यक आहे. दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्याला योग्य मदत आणि ग्राहकाला परवडणाऱ्या दरात अन्नधान्य मिळणे, ही दोन्ही सरकारची कर्तव्ये आहेत. दिवाळीच्या दिव्यांनी घर उजळावे; पण स्वयंपाकघरातील डाळ महागल्याने घरातील माणसांच्या चेहऱ्यावर अंधार पसरू नये. सणाच्या काळात दिलासा केवळ जाहिरातींत नव्हे, तर बाजारभावात दिसला पाहिजे.