फराळ, मिठाई आणि तळलेल्या पदार्थांनंतर अपचनाचा त्रास? महागड्या ‘डिटॉक्स’ पेयांपेक्षा पाणी, फायबरयुक्त आहार आणि नियमित दिनचरियाच अधिक उपयुक्त.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दिवाळीचा फराळ, लाडू, करंज्या, चकली, चिवडा आणि मिठाई यांच्यावर ताव मारल्यानंतर आता पोटाने बंड पुकारले असेल, तर घाबरून जाण्याचे कारण नाही; पण त्याकडे दुर्लक्षही करू नका. सणासुदीच्या काळात तेलकट, गोड आणि मसालेदार पदार्थांचे अतिसेवन, जेवणाच्या बदललेल्या वेळा आणि कमी हालचाल यामुळे पोट फुगणे, गॅस, जळजळ, अपचन आणि जडपणा जाणवू शकतो. या त्रासावर सोशल मीडियावरील ‘डिटॉक्स’ पेयांचा मारा करण्याऐवजी शरीराची नैसर्गिक व्यवस्था समजून घ्या. यकृत आणि मूत्रपिंडे शरीरातील अनावश्यक घटक बाहेर टाकण्याचे काम नियमित करतात. लिंबूपाणी, ग्रीन टी, जिऱ्याचे पाणी किंवा महागड्या पावडरने शरीरातील विषारी घटक झटक्यात निघून जातात, याला ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. उलट उपवास, फक्त रस पिणे, जुलाबाची औषधे किंवा अनोळखी डिटॉक्स सप्लिमेंट्स आरोग्याला धोका निर्माण करू शकतात, असा इशारा अमेरिकेच्या राष्ट्रीय पूरक व एकात्मिक आरोग्य केंद्राने (एनसीसीआयएच) दिला आहे.
मग करायचे काय? पहिली गोष्ट म्हणजे दिवसभर नियमित अंतराने पुरेसे साधे पाणी प्या. दुसरे, सफरचंद, पपई, पेरू, संत्री यांसारखी फळे आणि पालेभाज्या, काकडी, गाजर आहारात वाढवा. तिसरे, ज्वारी, नाचणी, ओट्स, डाळी आणि संपूर्ण धान्यांमधून फायबर मिळवा; मात्र फायबरचे प्रमाण हळूहळू वाढवा, अन्यथा काहींना गॅस वाढू शकतो. चौथे, जेवणाच्या नियमित वेळा पाळा आणि एकदम भरपेट खाण्याऐवजी लहान प्रमाणात खा. पाचवे, काही दिवस तळलेले, अतिगोड, अतितिखट पदार्थ, मद्य आणि शीतपेये कमी करा. सहावे, दही किंवा ताक पचत असल्यास आहारात घ्या; प्रत्येकाला ते सारखे मानवेलच असे नाही. सातवे, रोज चालणे, हलका व्यायाम आणि पुरेशी झोप यांना प्राधान्य द्या. जेवल्यानंतर लगेच आडवे होऊ नका. राष्ट्रीय पोषण संस्थेच्या (आयसीएमआर-एनआयएन) मार्गदर्शक सूचनाही विविध अन्नगट, फळे-भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि मर्यादित तेल-साखरेच्या संतुलित आहारावर भर देतात.
पोटाचा त्रास कमी करण्यासाठी शरीराला शिक्षा देण्याची गरज नाही; गरज आहे ती शिस्तीची. दोन दिवस उपाशी राहून वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करू नका. अचानक वजन घटणे, वारंवार उलट्या, तीव्र पोटदुखी, शौचात रक्त किंवा सतत अपचन होत असल्यास घरगुती उपायांवर वेळ न घालवता डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वारंवार पोट फुगत असेल किंवा त्रास कमी होत नसेल, तरी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक आहे, असे ब्रिटनच्या राष्ट्रीय आरोग्य सेवेने (एनएचएस) स्पष्ट केले आहे.
दिवाळीचा फराळ वर्षातून एकदा येतो; पण पचनसंस्थेची काळजी रोज घ्यावी लागते. ‘डिटॉक्स’च्या जाहिरातींना भुलण्यापेक्षा ताटातील तेल-साखर कमी करा, पाण्याचा ग्लास जवळ ठेवा आणि पायांना चालण्याची सवय लावा. शरीराला चमत्कार नको, योग्य सवयी हव्यात!