शेनझेनमध्ये १९ नोव्हेंबरला ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक; अण्वस्त्र नियंत्रण आणि इराण युद्धावर चर्चा, युक्रेनचा मुद्दा मात्र अजेंड्याबाहेर.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। जगाच्या राजकारणात कोण कोणाच्या बाजूने उभे राहणार, याचे गणित बदलवणारी एक महत्त्वपूर्ण घडामोड चीनमध्ये घडणार आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प, रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग हे तिघेही १९ नोव्हेंबरला चीनमधील शेनझेन येथे एकाच मंचावर येणार आहेत. आशिया-पॅसिफिक आर्थिक सहकार्य संघटनेच्या (APEC) १८ आणि १९ नोव्हेंबरच्या शिखर परिषदेदरम्यान ही ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक होणार असल्याची अधिकृत घोषणा व्हाइट हाऊसने केली आहे. व्हाइट हाऊसच्या सहाय्यक प्रेस सचिव ओलिव्हिया वेल्स यांनी या बैठकीची माहिती दिली. जगातील तीन प्रमुख अण्वस्त्रधारी देशांचे प्रमुख प्रथमच अशा स्वरूपात एकत्र येत असल्याने या भेटीकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. मात्र केवळ तीन नेते एका टेबलावर बसले म्हणून जागतिक संघर्ष संपणार नाहीत. त्यांच्या चर्चेतून प्रत्यक्ष काय निष्पन्न होते, हेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.
या बैठकीत अण्वस्त्रांची संख्या मर्यादित करण्याचा मुद्दा केंद्रस्थानी राहणार आहे. ट्रम्प यांना जगातील अण्वस्त्रांचा वाढता प्रसार धोकादायक वाटत असून, अमेरिका, रशिया आणि चीन यांच्यात शस्त्रनियंत्रणाबाबत संवाद सुरू करण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. इराणमधील युद्धस्थितीवरही चर्चा होण्याची शक्यता आहे. मात्र रशिया-युक्रेन युद्ध या त्रिपक्षीय बैठकीच्या अजेंड्यावर नसल्याचे अमेरिकी अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. युक्रेनच्या भवितव्यावर चर्चा करताना युक्रेनलाच बाजूला ठेवण्याची भूमिका आंतरराष्ट्रीय राजकारणात प्रश्न निर्माण करणारी आहे. वरिष्ठ अमेरिकी अधिकाऱ्यांनी या बैठकीतून तातडीने कोणताही करार होण्याची अपेक्षा नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे ही बैठक ऐतिहासिक असली, तरी तिच्याकडून चमत्काराची अपेक्षा ठेवणे चुकीचे ठरेल.
ट्रम्प यांचा आशिया दौरा सोमवार, १६ नोव्हेंबरपासून सुरू होणार आहे. फिलिपिन्समधील आसियान शिखर परिषदेत सहभागी झाल्यानंतर ते बुधवारी रात्री शेनझेनमध्ये दाखल होतील. गुरुवारी शी जिनपिंग यांच्याशी स्वतंत्र द्विपक्षीय बैठक आणि कार्यभोजन होईल. त्यानंतर पुतिन आणि जिनपिंग यांच्यासोबत त्रिपक्षीय चर्चा होणार आहे.
या भेटीचे महत्त्व केवळ तीन राष्ट्रप्रमुखांच्या उपस्थितीत नाही, तर जगातील अण्वस्त्रसंतुलन, इराणमधील संघर्ष आणि महासत्तांमधील वर्चस्वाच्या स्पर्धेत दडलेले आहे. अमेरिकेचा दबाव, रशियाची महत्त्वाकांक्षा आणि चीनचा जागतिक प्रभाव या तिन्हींची कसोटी लागणार आहे. मात्र बीजिंग आणि मॉस्कोकडून या विशिष्ट बैठकीबाबत स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी अद्याप आलेली नाही. त्यामुळे व्हाइट हाऊसच्या घोषणेपलीकडे प्रत्यक्ष बैठकीत काय घडते, याकडे जगाचे लक्ष राहील. जागतिक शांततेच्या नावाखाली महासत्तांचे हितसंबंध साधले जाणार की खरोखरच संघर्ष कमी करण्यासाठी नवी दिशा मिळणार, हा खरा प्रश्न आहे.