Gold adulteration: सोन्याच्या शुद्धतेलाच भेसळीचा डाग !

Spread the love

Loading

रेनियम पावडर वापरून वजन वाढविण्याचा कथित नवा प्रकार; २४ कॅरेट चाचणी आणि हॉलमार्किंगच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह

महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। सोन्याचे भाव गगनाला भिडले असताना ग्राहकांच्या खिशावर डल्ला मारण्याचा भेसळखोरांनी नवा मार्ग शोधल्याचा धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे. चीनमधून आणलेल्या रेनियम (Rhenium) या अतिविरळ आणि वजनदार धातूच्या पावडरचा सोन्यात वापर करून वजन वाढविले जात असल्याचा आरोप आहे. विशेष म्हणजे, या मिश्रणाने काही नियमित शुद्धता चाचण्या पार केल्याचा दावा एका तपास अहवालात करण्यात आला आहे. १९ नोव्हेंबर रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, एका प्रकरणात ७.८३ ग्रॅम शुद्ध सोन्यात एक ग्रॅम रेनियम पावडर मिसळून एकूण वजन ८.८३ ग्रॅम करण्यात आले. या मिश्रणापासून तयार केलेल्या दागिन्यांना २२ कॅरेटचा हॉलमार्क मिळाल्याचा दावा आहे. मात्र, प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण ८१.७३ टक्के म्हणजे जवळपास २० कॅरेट असल्याचे तपासात नमूद करण्यात आले आहे. हा प्रकार खरा असल्यास ग्राहकांची फसवणूक केवळ वजनापुरती मर्यादित राहत नाही, तर हॉलमार्कवरील विश्वासालाही तडा जातो.

रेनियम हा अत्यंत घनता असलेला धातू आहे. त्याची घनता सोन्यापेक्षा जास्त असल्याने मिश्रणाचे वजन वाढविण्यासाठी त्याचा वापर केल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे. अॅसिड टेस्ट, टचस्टोन आणि काही पृष्ठभागाधारित एक्स-रे फ्लुरोसन्स (XRF) चाचण्यांमधून अशा भेसळीचा शोध घेणे कठीण ठरू शकते. मात्र, प्रत्येक XRF यंत्र किंवा हॉलमार्किंग केंद्र भेसळ ओळखू शकत नाही, असा सरसकट निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरेल. भारतीय मानक ब्युरोने (BIS) स्वतःच्या मार्गदर्शक सूचनांमध्ये XRF चाचणी ही केवळ पृष्ठभागावरील सोन्याचे प्रमाण दर्शविते, असे स्पष्ट केले आहे. सोन्याची अचूक शुद्धता तपासण्यासाठी फायर अॅसे (Fire Assay) ही अधिक विश्वासार्ह पद्धत मानली जाते. BIS च्या सप्टेंबर २०२६ मधील बैठकीच्या इतिवृत्तातही दागिन्यांच्या संपूर्ण शुद्धतेसाठी केवळ पृष्ठभागाधारित चाचणी पुरेशी नसल्याचे नमूद आहे.

ग्राहकांनी दागिने खरेदी करताना BIS चा सहा अंकी HUID क्रमांक तपासावा. त्यासाठी BIS CARE अॅपमधील ‘Verify HUID’ सुविधेचा वापर करावा. संशय असल्यास BIS मान्यताप्राप्त तपासणी केंद्रात दागिन्याची फायर अॅसे चाचणी करून घ्यावी. बिल आणि GST पावती जपून ठेवावी. हॉलमार्क असूनही सोन्याची शुद्धता कमी आढळल्यास नियमानुसार ग्राहकाला शुद्धतेतील तफावतीच्या दुप्पट रकमेची भरपाई आणि चाचणी शुल्क मिळण्याचा अधिकार आहे.

चीनमधून रेनियम पावडर येत असल्याचा दावा आणि देशभरात मोठ्या प्रमाणावर भेसळ सुरू असल्याचा निष्कर्ष अद्याप स्वतंत्र अधिकृत तपासणीने सिद्ध झालेला नाही. त्यामुळे ग्राहकांनी घाबरून न जाता जागरूक राहावे; तर BIS नेही या आरोपांची तातडीने चौकशी करावी. सोन्याचा भाव मोजताना ग्राहकाला काट्यावर ठेवायचे आणि शुद्धता तपासताना मात्र त्यालाच अंधारात ठेवायचे, हा सरळ सरळ अन्याय आहे!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *