महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १० |जानेवारी महिना उजाडला की, पुण्याच्या आकाशात रंगीबेरंगी पतंगांची गर्दी दिसू लागते. लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच पतंग उडवण्याचा उत्साह असतो. मात्र, दुसऱ्याचा पतंग कापण्याची हौस आणि स्पर्धात्मक मानसिकतेमुळे हा आनंद अनेकदा जीवावर बेतणारा ठरत आहे. पतंगबाजीमध्ये आघाडी मिळवण्यासाठी बंदी असलेला नायलॉन मांजा वापरण्याचे प्रकार वाढले असून, हाच मांजा सध्या नागरिकांसाठी आणि मुक्या पक्ष्यांसाठी गळ्याला फास ठरत आहे. क्षणिक करमणुकीसाठी सुरू झालेला हा प्रकार गंभीर अपघातांना आणि जीवितहानीला कारणीभूत ठरत असल्याने चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
नायलॉन मांजा अतिशय धारदार आणि मजबूत असल्यामुळे त्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. दुचाकीस्वार, पादचारी आणि लहान मुले यांना या मांजामुळे गंभीर दुखापती होण्याचे प्रकार सातत्याने घडत आहेत. गळा कापला जाणे, हात-पायाला खोल जखमा होणे, तर काही वेळा प्राणघातक अपघातही घडत आहेत. याशिवाय, झाडांवर, विजेच्या तारा आणि इमारतींवर अडकलेला मांजा पक्ष्यांसाठी मृत्यूचा सापळा ठरतो. अनेक पक्षी उडताना मांजात अडकून गंभीर जखमी होतात किंवा प्राण गमावतात. पर्यावरणप्रेमी आणि प्राणीमित्रांनी याबाबत सातत्याने चिंता व्यक्त केली असली, तरी प्रत्यक्षात परिस्थिती फारशी बदललेली दिसत नाही.
विशेष म्हणजे, नायलॉन मांजाच्या विक्री आणि वापरावर शासनाने कडक बंदी घातलेली असतानाही पुण्यात अनेक भागांत छुप्या मार्गाने हा मांजा खुलेआम विकला जात असल्याचे वास्तव पाहणीतून समोर आले आहे. काही ठिकाणी साध्या धाग्याच्या नावाखाली नायलॉन मांजा दिला जातो, तर काही ठिकाणी थेट घरपोच विक्री केली जाते. सणासुदीच्या काळात तपासणी मोहीम राबवली जाते, मात्र ती काही दिवसांतच थंडावते. परिणामी, कायद्याची भीती न बाळगता विक्रेते आणि वापरकर्ते बेधडकपणे नियमांचे उल्लंघन करताना दिसत आहेत.
या पार्श्वभूमीवर नायलॉन मांजाविरोधात कठोर आणि सातत्यपूर्ण कारवाईची गरज अधिक तीव्र झाली आहे. केवळ दंडात्मक कारवाई नव्हे, तर विक्रेत्यांविरोधात गुन्हे दाखल करणे, साठा जप्त करणे आणि वारंवार नियम तोडणाऱ्यांवर कठोर शिक्षा देणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर नागरिकांमध्ये जनजागृती करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. पतंगबाजी हा आनंदाचा सण जीवघेणा ठरू नये, यासाठी प्रशासन, पोलीस यंत्रणा आणि नागरिकांनी एकत्र येऊन नायलॉन मांजाला पूर्णविराम देण्याची वेळ आता आली आहे. 🪁