महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. २२ जानेवारी | महाराष्ट्राच्या हवामानात सध्या जाणवणारा बदल हा केवळ ऋतूचक्राचा भाग आहे, असे म्हणून दुर्लक्ष करता येणार नाही. जानेवारीच्या मध्यावर गारठा ओसरून किमान तापमानात वाढ झाली आहे, तर अनेक भागांत उकाडा जाणवू लागला आहे. ऐन हिवाळ्यात घाम फुटावा, ही बाब अस्वस्थ करणारी आहे. मुंबई, पुण्यासह अनेक शहरांत ढगाळ हवामान आणि वाढते कमाल तापमान नागरिकांना हैराण करत आहे. धुळे, निफाडसारख्या भागांत किमान तापमान अजूनही तुलनेने कमी असले, तरी विदर्भातील ब्रह्मपुरीत ३३ अंश सेल्सिअस तापमान नोंदले जाणे हे हवामानातील अस्थिरतेचे स्पष्ट संकेत आहेत. मकरसंक्रांतीनंतर हवामान स्थिर होईल, हा पारंपरिक अनुभव यंदा फोल ठरताना दिसतो आहे.
या बदलत्या हवामानात उत्तर महाराष्ट्रातील काही जिल्ह्यांत हलक्या पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, ही बाब विशेष लक्षवेधी आहे. धुळे, नंदूरबार, जळगाव, नाशिक आणि अहिल्यानगर या जिल्ह्यांत अंशतः ढगाळ हवामानासह पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. हिवाळ्यातील हा अनपेक्षित पाऊस शहरी नागरिकांसाठी गैरसोयीचा असला, तरी शेतकऱ्यांसाठी तो चिंतेचा विषय आहे. उभ्या पिकांना फटका बसण्याची भीती, काढणीस आलेल्या पिकांचे नुकसान आणि बदलत्या तापमानामुळे रोगराईचा धोका वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. हवामानाचा हा लहरीपणा नियोजनावर पाणी फेरणारा ठरत आहे. निसर्गाचा अंदाज बांधणे कठीण होत चालले असून, “आज ऊन, उद्या पाऊस” अशी स्थिती रोजच्या जीवनाचा भाग बनली आहे.
या साऱ्या पार्श्वभूमीवर हवामान बदलाचा परिणाम केवळ अस्वस्थतेपुरता मर्यादित राहत नाही, तर तो थेट आरोग्य आणि शेतीवर घाव घालतो. तापमानातील सततच्या चढ-उतारामुळे सर्दी, ताप, खोकला, अंगदुखी यांसारख्या आजारांचे प्रमाण वाढत आहे. वृद्ध, लहान मुले आणि आजारपणातून सावरत असलेले नागरिक अधिक धोक्यात आहेत. दुसरीकडे, हवामानातील ही अनिश्चितता पर्यावरणीय बदलांची आठवण करून देते. वाढते शहरीकरण, वृक्षतोड, प्रदूषण आणि निसर्गाशी चाललेली बेफिकीर वागणूक याचा परिणाम आता थेट हवामानावर दिसू लागला आहे. हवामान विभागाचे इशारे गांभीर्याने घेणे, नागरिकांनी आरोग्याची काळजी घेणे आणि शेतकऱ्यांनी आवश्यक खबरदारी घेणे ही काळाची गरज आहे. अन्यथा ऋतूंची ओळखच पुसली जाण्याचा धोका नाकारता येणार नाही—आणि तो धोका भविष्यासाठी अधिक गंभीर ठरू शकतो.