महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ९ फेब्रुवारी २०२६ || जागतिक बाजारपेठेत सोनं का उसळतंय, याचं उत्तर आता फक्त युद्ध, मंदी किंवा व्याजदरांपुरतं मर्यादित राहिलेलं नाही. अमेरिकेच्या कोषागार सचिवांनी थेट बोट चीनकडे दाखवताच आर्थिक वर्तुळात खळबळ उडाली आहे. सोन्याच्या दरात दिसणारी झपाट्याने वाढ ही सुरक्षित गुंतवणुकीचा नैसर्गिक परिणाम नसून, चीनमधील सट्टेबाजीचा ‘उत्पाद’ असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. बाजारपेठेला दिशा देणाऱ्या अदृश्य शक्तींचं हे आणखी एक उघडं गुपित ठरत आहे. सोनं चमकतंय, पण त्या चमकदार किमतीमागे अस्थिरतेची सावली दडलेली आहे, असा थेट संदेश या विधानातून दिला गेला आहे.
चीनमधील सोन्याचा बाजार हा आता व्यापारापेक्षा जुगाराकडे झुकत चालल्याचं चित्र रंगवलं जात आहे. मोठ्या प्रमाणावर मार्जिनवर व्यवहार, आक्रमक सट्टेबाजी आणि अल्पकालीन नफ्यासाठी चाललेली धावपळ—यामुळेच सोन्याच्या किमतींना कृत्रिम पंख फुटले, असा आरोप आहे. परिस्थिती हाताबाहेर जात असल्याने चीनमध्ये नियम कडक करावे लागले आणि त्याचा थेट परिणाम जागतिक दरांवर झाला. काही दिवसांत भाव गगनाला भिडणं आणि लगेचच आपटणं, ही ‘क्लासिकल बबल’ची लक्षणं असल्याचं सांगितलं जातंय. म्हणजेच सोनं सुरक्षिततेचं प्रतीक राहिलेलं नसून, तेही सट्टेबाजीच्या खेळात ओढलं गेलं आहे, अशी ही धोक्याची घंटा आहे.
या सगळ्या गोंधळात अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचं चित्र मात्र वेगळंच दाखवलं जात आहे. डॉलर मजबूत होत आहे, शेअर बाजार नवे उच्चांक गाठतोय आणि डाऊ जोन्सने ऐतिहासिक टप्पा पार केल्याचा गजर केला जातोय. हे यश अमेरिकन कॉर्पोरेट क्षेत्राच्या ताकदीचं आणि गुंतवणूकदारांच्या विश्वासाचं प्रतीक असल्याचं सांगितलं जातंय. व्याजदर, फेडरल रिझर्व्हची भूमिका आणि आगामी धोरणांवरून सुरू असलेली चर्चा मात्र सूचित करते की आर्थिक स्थैर्य ही अजूनही नाजूक गोष्ट आहे. सोन्याच्या भावात चीनचा हात असल्याचा आरोप असो किंवा अमेरिकन बाजारातील उत्साह—दोन्ही गोष्टी एकच वास्तव दाखवतात. जागतिक अर्थव्यवस्था आकड्यांवर चालते खरी, पण त्या आकड्यांच्या मागे राजकारण, सट्टेबाजी आणि सामर्थ्याची चढाओढ सतत सुरू असते.