महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ मार्च २०२६ ।। मध्यपूर्वेच्या आकाशात धूर आहे, सीमांवर सैन्य सज्ज आहे आणि समाजमाध्यमांवर भीतीचे ढग दाटले आहेत. इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील तणावाने जागतिक राजकारणाचे तापमान उसळले आहे. या पार्श्वभूमीवर दशकांपूर्वी दिवंगत झालेल्या Baba Vanga यांच्या कथित भविष्यवाणीचा धागा पुन्हा एकदा लोकांच्या चर्चेत आला आहे. “२०२० नंतर जगात मोठा संघर्ष उभा राहील,” असा दावा त्यांच्या नावावरून व्हायरल होत आहे. प्रश्न इतकाच—ही खरोखरच भविष्याची चाहूल आहे, की भीतीच्या बाजारात विकला जाणारा नवा माल? इतिहास सांगतो, संकटकाळात भाकितांना पंख फुटतात; आणि लोकांच्या मनातली धास्ती त्यांना सत्याचा साज चढवते.
समर्थक सांगतात, वांगा यांनी ‘विनाशकारी संघर्ष’ आणि ‘राजनैतिक तणाव’ यांचा उल्लेख केला होता. पण इतिहासकार ठाम आहेत—त्यांनी कोणताही अधिकृत लेखी दस्तऐवज मागे ठेवलेला नाही. बहुतांश भविष्यवाण्या या ऐकीव गोष्टी, तोंडी परंपरा आणि इंटरनेटवरील पोस्ट्स यांच्या आधारे फिरत राहिल्या. त्यामुळे आजच्या घटनांना कालच्या वाक्यांशी जुळवण्याचा खेळ रंगतो आहे. एका बाजूला तेहरानमधील हल्ल्यांच्या बातम्या, दुसरीकडे आखाती देशांतील तणाव—यामुळे भीती वाढतेच. परंतु भीती आणि तथ्य यांच्यातील सीमारेषा ओळखणे गरजेचे आहे. कारण जेव्हा अफवा वेगाने धावतात, तेव्हा सत्याला श्वास घ्यायलाही अवकाश राहत नाही.
दरम्यान, पूर्व युरोपमध्ये सुरू असलेले युद्ध, दक्षिण आशियातील तणाव आणि मध्यपूर्वेतील चकमकी—या सगळ्या घटना एकाच वेळी घडत असल्याने ‘तिसरे महायुद्ध’ हा शब्द सहज ओठांवर येतो. पण जागतिक संघर्षाची अधिकृत घोषणा आणि स्थानिक युद्धांचे जाळे यात फरक असतो. महासत्ता थेट आमनेसामने उभ्या ठाकल्या तरच महायुद्धाची व्याख्या पूर्ण होते; अन्यथा तो तणावांचा गुंता असतो. भविष्यवाण्या आकर्षक असतात, कारण त्या अनिश्चिततेला अर्थ देतात. मात्र इतिहासाची शिकवण सांगते—जग अनेकदा उंबरठ्यावर आले, पण विवेक आणि राजनय यांमुळे परतही फिरले. आजची वेळ भीती पसरवण्याची नव्हे; तर माहिती पडताळून पाहण्याची आहे. महायुद्धाची चाहूल खऱ्या रणांगणात ठरते, समाजमाध्यमांच्या स्क्रीनवर नव्हे.