ट्रम्प यांचा इशारा आणि आश्वासन एकाचवेळी; इराण-अमेरिका चर्चेने जगाचे लक्ष वेधले
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १ जून २०२६ ।। जगाला अनेकदा युद्धापेक्षा युद्धाची चर्चा जास्त घाबरवते. कारण बंदुका शांत असल्या तरी शब्दांचा दारुगोळा सतत धडाडत असतो. अमेरिका आणि इराण यांच्यात गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केलेले ताजे वक्तव्य याच वास्तवाची आठवण करून देणारे ठरले आहे. एका बाजूला “अतिशय चांगला करार उंबरठ्यावर आहे” असे आश्वासक शब्द, तर दुसऱ्या बाजूला “अपेक्षा पूर्ण झाल्या नाहीत तर दुसरा मार्ग अवलंबू” असा कठोर इशारा! त्यामुळे जागतिक राजकारणाच्या पटावर पुन्हा एकदा अनिश्चिततेचे ढग दाटू लागले आहेत. चर्चा सुरू आहे की संघर्षाची उलटी गिनती, हा प्रश्न आता अनेकांना पडू लागला आहे.
ट्रम्प यांनी दिलेल्या मुलाखतीत इराणसोबतच्या चर्चेबाबत आशावाद व्यक्त केला असला, तरी त्यामागे अमेरिकेची नेहमीची दबावनीती स्पष्टपणे दिसून येते. “चांगला करार घाईत होत नाही,” असे सांगताना त्यांनी वाटाघाटी योग्य दिशेने जात असल्याचा दावा केला. मात्र त्याच वेळी अमेरिकेला अपेक्षित अटी मान्य झाल्या नाहीत, तर पर्यायी मार्ग स्वीकारला जाईल, असा इशाराही दिला. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात “पर्यायी मार्ग” या शब्दाचा अर्थ अनेकदा राजनैतिक चर्चेपासून आर्थिक निर्बंध आणि थेट लष्करी कारवाईपर्यंत कुठेही जाऊ शकतो. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या या विधानाने जगभरातील राजनैतिक वर्तुळात चर्चांना उधाण आले आहे.
विशेष म्हणजे ट्रम्प यांनी इराणच्या नेतृत्वाचे कौतुक करत त्यांना “चांगले वाटाघाटीदार” असे संबोधले. मात्र त्याचवेळी इराणची लष्करी ताकद कमकुवत झाल्याचा दावा करून अमेरिकेचे पारडे जड असल्याचेही सूचित केले. याच काळात इराणने युद्धबंदीनंतर आपल्या भूमिगत क्षेपणास्त्र तळांच्या दुरुस्तीचे काम वेगाने सुरू केल्याची माहिती समोर येत आहे. अनेक भुयारी प्रवेशद्वारे पुन्हा कार्यान्वित करण्यात आली असून, गरज पडल्यास लांब पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे डागण्याची क्षमता इराण पुन्हा मजबूत करत असल्याचे अहवाल सूचित करतात. त्यामुळे चर्चेच्या टेबलावर हस्तांदोलन सुरू असतानाच भूमिगत तळांमध्ये युद्धाची तयारीही सुरू असल्याचे चित्र दिसत आहे.
या संपूर्ण घडामोडींकडे जग अत्यंत बारकाईने पाहत आहे. कारण अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संबंध हे केवळ दोन देशांपुरते मर्यादित नसून त्यांचा परिणाम जागतिक तेलबाजार, मध्यपूर्वेतील स्थैर्य, इस्रायलची सुरक्षा आणि आंतरराष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेवर होतो. सध्या कराराची आशा जिवंत असली तरी अविश्वासाची भिंत पूर्णपणे कोसळलेली नाही. त्यामुळे पुढील काही आठवडे निर्णायक ठरणार आहेत. चर्चा यशस्वी झाली तर मध्यपूर्वेला दिलासा मिळू शकतो; पण ती अयशस्वी ठरली, तर जगाला पुन्हा एका नव्या संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभे राहावे लागू शकते.