महासत्तांचा अहंकार पेटला; होर्मुझच्या ज्वाळांनी तेल, व्यापार आणि शांततेवर टांगती तलवार
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ जुलै २०२६ ।। अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष आता केवळ दोन देशांमधील लष्करी चकमक राहिलेली नाही; तो जगाच्या भवितव्याशी खेळणारा धोकादायक जुगार ठरत आहे. क्षेपणास्त्रांचा पाऊस पाडून महासत्ता स्वतःला विजयी समजत असतील, पण त्या प्रत्येक स्फोटाचा आवाज जगभरातील सामान्य माणसाच्या खिशात, स्वयंपाकघरात आणि उद्याच्या भविष्यावर घणाघाती प्रहार करत आहे. एका बाजूला शेकडो क्षेपणास्त्रे डागून शक्तीचे प्रदर्शन सुरू आहे, तर दुसऱ्या बाजूला प्रतिहल्ल्यांची भाषा अधिक आक्रमक होत आहे. युद्धात विजयाचा जयघोष करणारे नेते सुरक्षित बंकरमध्ये असतात; मात्र त्याची किंमत निष्पाप नागरिक रक्ताने आणि जग महागाईने चुकवत असते. इतिहासाने युद्धाचे परिणाम किती भयावह असतात हे वारंवार दाखवून दिले, तरी सत्तेच्या माजाने आंधळे झालेले सत्ताधीश तोच धडा पुन्हा विसरत आहेत.
होर्मुझची सामुद्रधुनी ही केवळ समुद्रातील अरुंद वाट नाही, तर जगाच्या अर्थव्यवस्थेची नाडी आहे. या मार्गावर धूर उठला की तेलाच्या बाजारात आग लागते आणि त्या आगीच्या ज्वाळा प्रत्येक देशाच्या अर्थसंकल्पापर्यंत पोहोचतात. बंदरांवर स्फोट, समुद्रात युद्धनौका आणि आकाशात क्षेपणास्त्रे याचा अर्थ केवळ लष्करी संघर्ष नसतो; त्याचा अर्थ असतो इंधन महागणार, वाहतूक खर्च वाढणार, उद्योग अडखळणार आणि सामान्य माणसाच्या जगण्याचा खर्च पुन्हा वाढणार. महासत्तांना रणांगण दिसते; पण सामान्य नागरिकाला पेट्रोलपंप, गॅस सिलिंडर आणि बाजारातील वाढलेल्या किमती दिसतात. युद्धाची भाषा बोलणाऱ्यांनी एकदा तरी रेशनच्या दुकानातील रांग पाहावी, मग कदाचित त्यांना शांततेचे मूल्य समजेल.
अमेरिका स्वतःला जागतिक सुरक्षेचा रखवालदार समजते, तर इराण स्वतःच्या सार्वभौमत्वाचा झेंडा उंचावतो. पण या दोन्ही भूमिका जेव्हा संवादाऐवजी क्षेपणास्त्रांच्या धुरात व्यक्त होतात, तेव्हा त्यातून कोणाचाही विजय होत नाही. लष्करी ताकद दाखवण्याच्या स्पर्धेत राजनैतिक शहाणपण हरवले की जग अस्थिरतेच्या दरीत कोसळते. महासत्तांनी संयम गमावला की छोट्या राष्ट्रांचे भविष्य अंधारात जाते. शस्त्रनिर्मिती करणाऱ्यांचे कारखाने मात्र तेजीत चालतात, आणि शांततेची भाषा करणाऱ्यांचा आवाज स्फोटांच्या गडगडाटात हरवून जातो. युद्धाच्या नफ्यावर जगणाऱ्यांसाठी हा व्यवसाय असेल; पण मानवतेसाठी तो कायमच तोट्याचा सौदा असतो.
आज गरज आहे ती क्षेपणास्त्रांची संख्या मोजण्याची नाही, तर युद्ध थांबवण्यासाठी पुढे येणाऱ्या आवाजांची. कारण युद्ध सुरू करणे सोपे असते, पण त्यातून उद्ध्वस्त झालेले आयुष्य पुन्हा उभे करणे अशक्यप्राय असते. महासत्तांनी अहंकाराच्या तलवारी म्यान करून चर्चेचा मार्ग स्वीकारला नाही, तर पुढचा स्फोट केवळ रणांगणावर होणार नाही; तो जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या छातीत, सर्वसामान्यांच्या खिशात आणि मानवतेच्या विवेकात होईल. जगाला आज आणखी एका युद्धवीराची नव्हे, तर शांततेचा धाडसी निर्णय घेणाऱ्या नेतृत्वाची गरज आहे. युद्धाचे धुरळे क्षणिक असतात; पण त्यातून निर्माण होणारी राख अनेक पिढ्यांच्या आयुष्यावर कायमची पसरत असते.