✍️ महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २० मार्च २०२६ ।। पश्चिम आशियात सध्या पेटलेलं युद्ध हे केवळ बॉम्ब-गोळ्यांचं नाही, तर धोरण, मैत्री आणि स्वार्थ यांचंही रणांगण बनलं आहे. Research and Analysis Wing (RAW) चे माजी प्रमुख Amarjit Singh Dulat यांनी केलेल्या वक्तव्याने या संघर्षात भारताची भूमिका काय असावी, यावर नव्याने चर्चा पेटली आहे. “इराण वरचढ ठरू शकतो आणि भारताचे त्याच्याशी जुने संबंध आहेत,” या त्यांच्या विधानाने जणू काही राजनैतिक वर्तुळात खळबळ माजवली आहे. पण प्रश्न असा—मैत्री आणि राष्ट्रीय हित यात भारत काय निवडणार?
भारत आणि Iran यांचे संबंध हे केवळ आजचे नाहीत, तर दशकानुदशके मजबूत होत गेलेले आहेत. १९७९ च्या इस्लामिक क्रांतीनंतरही भारताने संतुलित भूमिका घेतली आणि United States तसेच पाश्चिमात्य देशांशी संबंध राखत इराणशीही मैत्री कायम ठेवली. ऊर्जा क्षेत्रात इराण भारतासाठी कधीकाळी महत्त्वाचा पुरवठादार होता. त्यामुळे या युद्धात भावनिक नव्हे तर व्यावहारिक नात्याची पार्श्वभूमी आहे. मात्र, आजची परिस्थिती वेगळी आहे—जिथे प्रत्येक पाऊल जागतिक समीकरणांवर परिणाम करू शकतं.
या सगळ्यात भारतासाठी सर्वात मोठं ‘ट्रंप कार्ड’ ठरतं ते म्हणजे Chabahar Port. या बंदरामुळे भारताला Pakistan वळसा घालत थेट Afghanistan आणि मध्य आशियात प्रवेश मिळतो. त्याचबरोबर International North South Transport Corridor (INSTC) हा प्रकल्प भारत, इराण आणि Russia यांना जोडतो, जो भविष्यात व्यापारासाठी गेमचेंजर ठरू शकतो. त्यामुळे इराणसोबतचे संबंध हे केवळ भावनिक नव्हे, तर रणनीतिकदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
मात्र, युद्धाची आग जशी भडकते आहे, तसतसा भारतासाठी तोल सांभाळणं अधिक कठीण होत चाललं आहे. Israel आणि अमेरिकेसोबतचे संबंध, तर दुसरीकडे इराणसोबतची भागीदारी—या दोन्ही टोकांवर चालताना भारताला ‘दोन्ही हातात लाडू’ ठेवायचे आहेत. वाढत्या तेलाच्या किमती, ऊर्जा संकट आणि जागतिक दबाव यामुळे भारताला एकतर्फी भूमिका घेणं परवडणार नाही. त्यामुळे दुलत यांचं वक्तव्य जरी धाडसी वाटत असलं, तरी वास्तवात भारत ‘मैत्रीपेक्षा संतुलन’ या धोरणावरच चालेल, हेच अधिक वास्तववादी चित्र आहे.