महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ११ मे २०२६ ।। इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष संपल्याच्या घोषणा झाल्या खऱ्या, पण बारुदाचा धूर अजूनही हवेत विरलेला नाही. होर्मुज सामुद्रधुनीवरून पुन्हा एकदा दोन्ही देश आमनेसामने उभे ठाकले असून, जगाची धडधड वाढवणारा नवा वाद पेटला आहे. २८ फेब्रुवारीपासून सुरू असलेल्या संघर्षानंतर इराणने शांततेचा प्रस्ताव पुढे केला; मात्र तो पाहताच अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प संतापल्याची माहिती समोर आली आहे. “मला हे मुळीच मान्य नाही,” या कठोर शब्दांत ट्रम्प यांनी इराणचा प्रस्ताव धुडकावून लावल्याने पुन्हा युद्ध भडकण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. आधीच जागतिक महागाईने सर्वसामान्यांचे कंबरडे मोडले असताना, आता आखाती संघर्षाचा नवा अध्याय सुरू होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. कारण होर्मुज ही केवळ समुद्री खाडी नाही; ती जगाच्या अर्थव्यवस्थेची धडधडती शीर मानली जाते.
इराणने पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने अमेरिकेकडे पाठवलेल्या प्रस्तावात युद्ध थांबवण्याबाबत काही सकारात्मक मुद्दे मांडले होते; पण त्याचसोबत कठोर अटींची यादीही जोडली होती. लेबनॉनमधील संघर्ष थांबवणे, होर्मुज सामुद्रधुनीतील जहाजवाहतूक सुरक्षित करणे, युद्धामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई देणे, इराणवरील सर्व अमेरिकन निर्बंध हटवणे आणि तेल विक्रीवरील बंदी उठवणे, अशा मागण्या इराणने पुढे केल्या. त्यासोबत भविष्यात पुन्हा हल्ला होणार नाही, याची हमी आणि होर्मुजवरील इराणच्या सार्वभौमत्वाचा आदर करण्याची अटही ठेवण्यात आली होती. पण अमेरिकेची भूमिका वेगळीच होती. अमेरिकेला आधी युद्धविराम हवा होता आणि त्यानंतर अण्वस्त्र कार्यक्रमासारख्या संवेदनशील मुद्द्यांवर चर्चा करायची होती. इराणने आधीच सवलती मागितल्यामुळे चर्चा सुरू होण्याआधीच विस्कटल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. “हा प्रस्ताव अमेरिकेच्या हिताचा नाही,” असे स्पष्ट सांगत ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावरून संताप व्यक्त केला आणि त्यानंतर जगभरात अस्वस्थतेची लाट पसरली.
ट्रम्प यांच्या भूमिकेनंतर इराणनेही माघार घेण्याऐवजी थेट प्रत्युत्तर दिले. “आमचा प्रस्ताव इराणच्या हितासाठी होता, ट्रम्प यांना खूश करण्यासाठी नाही,” असे ठणकावत इराणने आपली भूमिका अधिक आक्रमक केली आहे. या संघर्षाचा सर्वात मोठा फटका आता जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसू लागला आहे. ट्रम्प यांच्या प्रतिक्रियेनंतर काही तासांतच आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती प्रति बॅरल तीन डॉलरने वाढल्या. म्हणजे युद्ध अजून पूर्ण भडकलेले नसतानाही पेट्रोल-डिझेलच्या दरवाढीची सावली जगभर पसरू लागली आहे. विकसनशील देशांसाठी हे संकट अधिक गंभीर मानले जात आहे. कारण युद्ध हजारो किलोमीटर दूर असले, तरी त्याची आग थेट सामान्य नागरिकाच्या खिशापर्यंत पोहोचते. आता प्रश्न एकच आहे — होर्मुजच्या खाडीत पुन्हा तोफांचा आवाज घुमणार, की मुत्सद्देगिरीचा मार्ग शेवटच्या क्षणी युद्ध थांबवणार? जगाची नजर सध्या या दोन हट्टी राष्ट्रांच्या पुढच्या पावलावर खिळून आहे.